Bir örneği daha olmayan sarkaçlı saatli mezar taşı nerede?
“Potnea Theron” – “Hayvanlar Hakimesi Tanrıçası şehrin ortasında bir yerde mi?
1881 yılında yapılan konağın kapısında mitolojik bir figür niye var?
Zem zem suyunun bir eşi olduğu söylenen bir asa suyu var mı?
Bizim memleket Kastamonu.
Geçmişten günümüze gelen binlerce yıllık medeniyetler tarihiyle, muhteşem güzellikteki doğasıyla, birbirinden farklı ve zenginlikteki kültür varlıklarıyla, kendine has yer altı ve yer üstündeki güzellikleriyle,
İnanılmaz kültürü ve samimi insanları ile her göreni kendine hayran bırakan yurdumuzun eşsiz yörelerindendir.
Dıştan bakan biri için Kastamonu fiziki olarak küçük bir il olarak görünebilir. Şöyle ki, aracımızla Özbereket kavşağından giriş yapsak ve kırmızı ışıklara yakalanmazsak 15-20 dakikada bilemedin yarım saatte şehri boydan boya geçip kendimizi budamış yokuşunda buluruz.
Fakat fiziksel değil de manevi olarak, tarihsel dönemlerini boydan boya geçelim, anlayalım dersek işte o çok uzun yıllar alır, hatta bir ömre sığmaz.
Nasıl sığsın ki!
Kastamonu kalesindeki dokunduğumuz bir taş; belki de Gas’lardan, Hititlerden, Paflagonyalılardan, Romalılardan, Bizanslılardan, Candaroğullarından, Osmanlıdan kalmadır kim bilir.
Bu şehrin her köşesinde gözümüzün önünde koskoca bir insanlığın tarihinden izler gelip geçer farkında bile olmayız. Bu şehrin sokakları, yolları adeta yaşayan bir tarih kitabıdır. İnsanlığın ilk döneminden bu yana yaşananlar bir bir kayıt edilmiştir kayalara,dağlara,yollara ya da bilinmez bir yerlere.
Kastamonu’yu gezerken göze çarpmayanlar…
Memleketimize gezmeye, görmeye her taraftan birçok kişi gelir. Tur rehberleri eşliğinde ya da tek başlarına tarihi turistik alanları gezerler. Bazen şehirde onlara denk gelirim, bol bol fotoğraf çekip alışveriş yaparlar.
Aklıma takılır Kastamonu sokaklarında gezen turistlere sormak isterdim.
-Kastamonu deyince akla ne gelir?
Kale, Kule, Dere, Nasrullah Meydanı, pastırmacılar ve çekme helvacılardan başka bir şey kaldı mı aklınızda?
Örneğin Şeyh Şa'bân-ı Velî Külliyesini gezenlere sormak isterdim mesela, arka tarafta Haziresi’nde, Osmanlı dönemi mezarlarında yer alan ve henüz başka hiç bir yerde örneğine rastlanmayan nadir bir mezar taşı olduğunu biliyor musunuz?
Kastamonu Üniversitesinden Özgür Yeni hocamızın makalesinden anlıyoruz ki sadece bu mezar taşı bile başlı başlına hazine.
Saat altıyı çeyrek geçe ahirete intikal eden Ümmü Gülsüm Hanım için dikilmiş mezar taşında yazdığına göre,
“18 Cemâziyel-âhir 1299 senesinde geçici dünyadan ebedi dünyaya göçtü. Allah kabrini cennet bahçesi eylesin.
Kastamonu’nun ileri gelenlerinden Şeyh Hacı Ahmet Efendi-zâde Aziz Efendi’nin nikâhlı eşi Ümmü Gülsüm Hanımın ruhu için Fatiha.”
Peki ya kapının hemen girişinde bulunan sanduka şeklindeki taş mezarın üstündeki gemici arması niye var acaba?
İnebolu’dan getirildiği ünlü bir denizciye ait olduğu ve zamanında mezarının açıldığı söylenir.
Zem zem suyu ile aynı özelliklerde olduğu söylenen asa suyu!
Kastamonu’ya gelenlerin mutlaka ziyaret ettiği belli başlı yerlerin başında Şeyh Şa‘bân-ı Velî, külliyesi gelir. Hz Pirimiz Anadolu coğrafyasının 4 gönül erinden, velisinden biridir.
Bizlerde aile olarak her büyük sınav öncesi makamına uğrar dua ederiz. Bir de asa suyundan bir şişe alırız yanımıza. Zem zemin kardeşi diye biliriz. Hz. Pirimizin asasıyla çıkardığına inanırız. Bu konuda epey rivayet vardır. Ama gerçek olan şu ki; hakikaten çok farklı bir lezzete sahip, içenlerin manevi olarak susuzluğunu giderir. Huzur verir.
Suyun nasıl çıktığı hakkında rivayet odur ki; Şeyh Şaban zamanında bir adam hacca gitmek ister; ancak çok fakir olduğundan gidemez. Bir gün Hz. Pir’in yanında bu isteğini yine dile getirir. Ağlayarak, “Hiç olmazsa zemzem suyundan içebilseydim.” der. Bunun üzerine Hz. Pîr elindeki asayı yere vurur ve yerden su çıkar.
Asa suyunun çıkışıyla ilgili başka bir anlatıya göre de; Hz. Pîr’in sabah namazını tayy-ı mekân ederek Kâbe’de kıldığına inanmayanlar delil olarak Kâbe’den zemzem getirmesini isterler. Bunu duyan Şeyh Şa‘bân-ı Velî, şimdi yanında ev bulunan külliyenin önündeki kayalıkların dibine asasını vurur ve vurduğu yerden “asa suyu” çıkar.
Her köşe başında efsanelere mitlere rastlayacağınız kadim şehir Kastamonu
Bir memleket düşünün, kalesine ilk taşı kim koyduğuna yazılı kaynaklarda rastlanmıyor, çünkü daha yazı icat edilmemiş.
Şehrin sokaklarında gezerken birden önünüze bir kaya mezarı çıkıyor. Yapımı MÖ 7yy ve kayalıklarda medeniyetlerin geçidi var.
“Taş Mektep altında bir ana kaya yüzeyinde yer almaktadır. Alanda üçü anıtsal olmak üzere toplam 8 adet kaya mezarı bulunmaktadır.
Anıtsal mezarların ikisi içerisindeki mezar odalarında ikişer adet ölü sediri yer alır. Alana ismini veren Evkaya Mezarı, sütunlu ön cephesi ve alınlığındaki “Potnea Theron” – “Hayvanlar Hakimesi Tanrıça” betimlemesi ile oldukça ilgi çekmektedir.
Mezarlar M.Ö. 7'nci yüzyıl başlarında Frig kültür etkisi altında, bir kaya mezarından çok açık hava kutsal tapınım alanı olarak yapılmıştır.”
Kastamonu’muz medeniyetlerin geçit töreni yaptığı bir doğal müze.İşte Arkeoloji müzemiz binlerce yıllık tarihimizin taşlara yazıldığı şekillendiği parçalarla dolu.
Hemen yanı başında Livapaşa Konağı var. Günümüzde Etnoğrafya müzesi olarak kullanılıyor. Kastamonu Askerlik Şubesi Başkanı olan Mir Liva Sadık Paşa tarafından 1879-1881 yıllarında konut olarak yaptırılmış. Evin bahçesine giriş kapısının üzerinde mitolojik yaratıklar var.
Niye acaba?
Siz hiç Kastamonu’yu gördünüz mü?
Ben yıllardır karış karış gezerim. Dağlarında adım atmadığım kovuk neredeyse yok, Anıt Ağaçları desen elimin değmediği, makinemin çekmediği yok gibi.
Tarihi ve doğal güzellikler konusunda da epeyce bilgili olduğum söylenir."
Ama bana da hiç Kastamonu’yu gördün mü diye soracak olursanız,
Diyeceğim tek şey, sadece yüzeysel bir kısmını, bana gösterilen kadar bir alanını görebildim, derim.
Kastamonu bir derya ise ben ancak bir damlasını görebildim.
Ömrüm oldukça da görmeye, öğrenmeye yazmaya, çekmeye devam edeceğim.
Cebrail Keleş- Balıkçı Şef
11 Aralık 2025 Kastamonu
