Taşköprü için sarımsak, altın gibi değerlidir. Bir yüksek lisans öğrencim ile beraber Taşköprü sarımsak üreticilerinin sorunlarını, çözüm yollarını ve sarımsak piyasası dinamiklerini ortaya çıkarmak için çalışıyoruz. Bunun için de sarımsak üreticilerini toplayarak onlar ile görüşmeler gerçekleştiriyoruz.
Kaymakamımız Abdullah Demirdağ, Belediye başkanımız Hüseyin Arslan ve Taşköprü sarımsak üreticileri birliği başkanı sayın Fuat Çelik’e verdikleri destekten dolayı teşekkür ederim. Üçü de sarımsak üretimini geliştirmek için varını yoğunu ortaya koyuyorlar ve yaptığımız akademik çalışmaya destek verdiler.
Öncelikle iktisatta örümcek ağı dediğimiz olay sarımsak piyasasında karşımıza çıkıyor. Bunun nedeni talepte ortaya çıkan artışa üreticilerin gecikmeli (ancak önümüzdeki sene Temmuz ayında) karşılık verebilmesidir. Bu nedenle de fiyat dalgalanıyor. Bir sene üreticiyi memnun ediyor, bir sene sonra da üreticiyi üzüyor. Bu sene üretici üzüntülü. Bunun nasıl olduğunu kısa ve basit biçimde açıklayalım. Talep artışı olduğunda fiyat artıyor. Fakat fiyatın arttığını gören sarımsak üreticisi üretimi hemen artıramıyor, ancak bir yıl sonra Temmuz ayında artırabiliyor. Bir sene sonra üretim çoğalınca da fiyat düşüyor. Fiyat düşünce de üretici sarımsak üretimini hemen düşüremiyor. Bunu da ancak bir sene sonra Temmuz ayında gerçekleştirebiliyor. Kısaca fiyatlar bir yükseliyor, bir alçalıyor.
Sarımsak üreticilerinin üretim açısından yaşadıkları sıkıntılar işçi bulma problemleri ve maliyetler (mazot, tohum vb.). Trump, “İran’a saldıracağım” dedikçe mazot ve benzin fiyatları artıyor, arttıkça da sarımsak üretim maliyetleri artıyor. Seçimi kaybedince akıllanmıştır İnşallah. Ama en çok dertlendikleri sorun işçi bulmakta yaşadıkları zorluklar. Dediklerine göre günlük yüksek yevmiye ücreti olmasına rağmen köyün kahvehanesinden kaldıramadıkları insanlar var. Sinop, Karabük, Çorum, Çankırı gibi illerden çalışmaya gelenler var. “Daha uzak illerden mesela Doğu’dan gelen olmuyor mu?” tarzında sorunca da konaklama, ulaşım için yüksek para ödedikleri ve bu maliyet nedeniyle 15 günlüğüne gelmeyi tercih etmediklerini öğreniyoruz.
“İşçi bulamıyorsanız makineleşme mümkün değil mi? İspanya’nın meşhur Las Pedroneras şehrinde sarımsak üretimi makineleşti” dediğimizde ise İspanya’da kullanılan makinelerin Taşköprü sarımsağı hasadı ve ekimi için uygun olmadığını öğreniyoruz. Türk mühendislerin Taşköprü sarımsağı için özel makine yapması gerekli olduğu karşımıza çıkıyor. Bu makine yapılacak ama üreticilerimizin de bu makineyi yapan mühendis ve firmaya destek olması gerekli. Gelişme paydaşların beraber hareketleri ile gerçekleşir. Elin İspanyol’undan 100 TL vererek aldığın makineyi Türk firma sana 50 TL’ye satmaya kalktığında mırın kırın eder, fiyatı daha da düşürmeye kalkarsan bu olmaz. Herkes birbirini destekleyecek, ortaklaşa çalışacak, herkesin biraz kazanmasına ses çıkarmayacak.
Taşköprü belediyesi soğuk hava deposu kurmayı planlıyor. Projelerini Kuzka’ya sunmuşlar. Soğuk hava deposu Taşköprü sarımsağının iki üç ay daha fazla dayanması açısından önemli. Normal koşullarda Taşköprü sarımsağı, Ocak-Şubat ayına kadar bozulmadan bekleyebiliyor. Ama soğuk hava deposu sayesinde Nisan ayına kadar bekletilebileceği konuşuluyor. Bunun sonucu şu olacak. Üretici sarımsağını Ocak ayına kadar satmak mecburiyetinde hissetmeyecek. Ocak ayına kadar piyasaya sunulan sarımsak miktarı bir miktar azalacak ve dolayısıyla fiyatlar bir miktar artacak. Üretimin bir kısmı Mart ve Nisan aylarında piyasaya sunulacak.
Taşköprü sarımsağı, diğer Çin sarımsağından çok daha kaliteli bir sarımsak. Taşköprü sarımsağı; Selenyum, Allisin, Kükürt gibi maddeler açısından Çin sarımsağına göre daha zengin. Dolayısıyla daha yüksek paraya satılması doğal. Fakat bu noktada sorunlar var. Taşköprü’de Çin sarımsağı ekenlerin çok olduğu söyleniyor. Kaymakamımız Çin sarımsağı ekenlere cezalar vereceğini ifade ediyor. Sakıncasını ifade edeyim. Taşköprü sarımsağı, Ocak veya Şubat ayına kadar dayanabiliyor. Ama Çin sarımsağı bir ayda pert oluyor. Ayrıca tadından da Taşköprü ve Çin sarımsakları ayırt edilebiliyor. Eğer biri Taşköprü sarımsağı diye Çin sarımsağı satarsa bu sefer müşteri “Taşköprü sarımsağı aldım ama o da fos çıktı” diye serzenişte bulunuyor ve Taşköprü sarımsağı markasına zarar veriyor. Bu da Taşköprü sarımsağı fiyatlarının yükselmesini engelliyor.
Fiyatların yükselmesi için ihracatın artırılması da bir diğer yol. Taşköprü’de sarımsak üretimi yılına göre 25.000 ile 35.000 ton arasında değişiyor. Üretim 35.000 tona ulaşınca doğal olarak fiyatlar düşüyor. Bu fiyatların düşmemesi için ihracatın artırılması gerekiyor. Fakat ihracat artırılmasında önemli sorunlardan biri üretimde aşırı ilaç kullanımı. Yurtdışı ülkeler tarım ürünlerini sıkı denetime tabi tutuyorlar ve aşırı pestisit içeren ürünlere izin vermiyorlar. Neden ilaç kullanıldığını sorunca da üreticilerin uzmanlara göre değil etraftan duyduklarına göre hareket ettiklerini öğreniyoruz. Normalde yapılması gereken önce toprak analizi gerçekleştirmek. Kastamonu Üniversitesi’nde bu toprak analizleri gerçekleştirilebiliyor. Sonra uzmanların bu toprak analizi raporlarına göre belirledikleri miktarda ilaç kullanmak. Fakat üreticilerin yaptıkları ise şu. Yandaki komşu iyi hasat aldıysa ona hangi ilacı kullandığını soruyor ve onun kullandığı ilacın aynısını kullanıyor. Ama yan yana bile olsalar her arazinin durumu farklı olabiliyor. Hatta “Komşu falanca ilaçtan 1 kutu kullandı, ben iki kutu kullanayım da daha yüksek verim alayım” gibi mantıkla hareket edenler bile olabiliyormuş. Bu tamamen yanlış bir hareket tarzı. Eğer yazımı okuyan sarımsak üreticisi kardeşlerimiz varsa bunu yapmasınlar.
Bir diğer sorun kooperatifleşme. Kooperatifleşmenin faydası ne olacak? Kooperatif öncelikle üretici için girdileri (tohum, ilaç vb.) toplu ve yüksek miktarda aldığı için daha uygun fiyata alacak. Yani maliyetler düşecek. İktisatta buna ölçek ekonomileri deniyor. İkinci olarak kooperatif toplu satış yapabileceği için piyasa fiyatını daha istikrarlı hale getirebilecek. Pekiyi buna rağmen sarımsakçılar neden kooperatifleşemiyor? Bunun da nedeni kooperatife katılmak için para (aidat) ödenmesi gerekiyor. Öyle yüksek bir para değil. Çay parası kadar bir şey (yaklaşık 50 TL). Sarımsak üreticilerinin elde edecekleri faydayı da düşünerek 50 TL gibi bir parayı ödemekten çekinmemesi gerekli.
Bugünlük yazının da sonuna geldik. Umarız öğrencimizin tezi, sarımsak piyasası için faydalı olur.
