Günümüzde insanların kullandıkları malların çoğunluğu siyah, beyaz ve gri tonlarında ama eskiden insanlar farklı renklerden mallar kullanırdı. 1800’de çocukların tahta atları rengârenkti şimdi ise beyaz.
Eskiden yollarda kırmızı Nordmende model kırmızı tüplü televizyonumuz vardı. Onu epeyce kullandık. Etrafımızda da farklı renklerde televizyon kullananlar vardı. Şimdi büyük çoğunluğu siyah LCD. Eskiden yollarda farklı renklerde otomobilleri sık sık görürdük. Şimdi siyah, beyaz ve gri renkli otomobiller çoğunlukta. Neden? İşte bu hafta bunu konuşacağız.
Birincisi; artık mallar daha fazla kitleye hitap eder hâle geldi, fabrikasyon ürünler yani kitlesel üretilen ürünler çoğaldı. Mallar demokratikleşti. 1800’lerde çok az kişi (zenginler) çocuğuna oyuncak at alabiliyordu. Bunlar el yapımıydı ve renkli yapılabiliyordu. Günümüzde de çok zenginler renkli eşyalar kullanıyor olabilirler. Günümüzde ise çok sayıda kişi çocuğuna oyuncak at alabiliyor. Dolayısıyla bunlar fabrikalarda seri üretimle üretiliyorlar. Seri üretimlerde malların en çok tercih edilen renklerde çok sayıda üretilmesi ve maliyetin minimizasyonu hedefleniyor. Yani çok az satılacak kahverengi, bej gibi renklerde malları üretmek mantıklı değil, çünkü maliyetler artıyor. Maliyetler artınca da üretici firmanın rekabet gücü azalıyor. Ayrıca eskiden az sayıda zengin kişinin kullandığı mallar ile şimdi büyük çoğunluğun kullandığı malları kıyaslamak da doğru değil. Kıyaslama yapılacaksa günümüzdeki zenginlerin kullandığı eşyalar kıyaslanmalı.
İkincisi; talep daha çok siyah, beyaz ve gri tonlara yöneldi. Talep iki nedenle bu üç renge yöneldi. Öncelikle fiyat sonra da sürü etkisi (bandwagon) belirleyici oldu. Bu üç renk tonu üretilen ürünler daha ucuz fiyatla satılıyor. Örneğin; otomobil alacaksanız beyaz, siyah renkler ucuz fiyatla satılır. Bir üst paragrafta anlattığım gibi firmalar aynı renkten ürünü çok sayıda üretirse ortalama maliyetleri düşüyor ve bu nedenle daha ucuza siyah ve beyaz ürünleri satabiliyorlar. Renkli isterseniz az sayıda kişi bu renkleri talep ettiği için maliyetler yüksek oluyor, firma da daha pahalıya satıyor. “Hocam sürü etkisi ile ne demek istediniz?” diye soracaksınız. Anlatayım. İnsanlar çoğunlukla diğerlerinin kullandığı ürünü satın alırlar. Örneğin; F klavye, Q klavyeye göre çok daha iyidir ama insanlar Q klavye tercih ederler. Geçmişte MS-DOS'tan teknik olarak çok daha üstün olan başka işletim sistemleri de vardı ama pazarın çoğunluğu standartlaşma eğilimiyle MS-DOS'u tercih etti. Çoğu kişi X markalı ürünü tercih eder ama aynı fabrikada üretilen az bilinen Y markalı ürünü daha az kişi tercih eder. Bunun çeşitli nedenleri olabilir. Otomobil piyasasıyla başladık. Onunla açıklayalım. İnsanlar otomobil alırken siyah beyaz ve gri renkleri çoğunlukla tercih ederler, çünkü diğer insanlar da çoğunlukla bu rengi tercih eder ve böylece ikinci el satarken otomobil daha rahat satılır. Yani insanlar otomobil alırken ikinci elde daha rahat satabilmek için çoğunluğun tercih ettiği otomobili tercih eder. İşte bu da sürü etkisidir.
