Kastamonu Üniversitesi bünyesinde hazırladığımız ve üniversitemiz tarafından kamuoyuyla paylaşılan Prof. Dr. Serkan Dilek ile birlikte kaleme aldığımız rapor ile ilgili yazdığım yazı dizisinin bu ikincisinde Kastamonu’nun kalkınma potansiyelini güçlü, zayıf yönler, fırsatlar ve ethditler açısından değerlendireceğim.
Her şeyden önce ifade etmem gerekir ki; bir şehrin sahip olduğu kaynaklar önemli bir zenginliktir; ancak gerçek kalkınma, bu zenginliğin bilgi, emek, girişimcilik ve ortak akılla yüksek katma değere dönüştürülmesiyle mümkündür.
Kastamonu’nun sürecini değerlendirirken öncelikle şehrimizin sahip olduğu imkânları (güçlü yönleri) ve bu imkânların ne ölçüde değerlendirilebildiğini birlikte ele almamız gerekiyor. Zira kalkınma, yalnızca ekonomik büyüme rakamlarından ibaret değildir. İstihdamın artması, gençlerin kendi şehirlerinde gelecek kurabilmesi, üretim kapasitesinin gelişmesi, yaşam kalitesinin yükselmesi ve şehrin ekonomik açıdan daha güçlü bir konuma ulaşması da kalkınmanın temel göstergeleridir.
Kastamonu, doğal kaynakları ve coğrafi özellikleri bakımından önemli avantajlara sahiptir. Türkiye ortalamasının üzerindeki ormancılık potansiyeli, zengin orman varlığı, tarım ve hayvancılığa uygun ekolojik yapısı, yeraltı maden kaynakları, kenevir yetiştiriciliği imkânı ve sürdürülebilir turizm potansiyeli şehrimizin öne çıkan güçlü yönleridir. Bunlara üniversitemizin bilimsel altyapısını, ihtisaslaşma alanlarını, gelişmekte olan organize sanayi bölgelerini ve büyük metropollere kıyasla daha düşük üretim maliyetlerini de eklemek gerekir. Ulaşım imkânlarının gelişmesi ve İnebolu Limanı bağlantılarına yönelik çalışmalar da geleceğe dönük önemli avantajlar sunmaktadır.
Ancak burada üzerinde özellikle durmamız ve dikkat etmemiz gereken husus şudur: Kastamonu’nun kalkınma stratejisi, sahip olduğu doğal ve ekonomik kaynakların niteliğine uygun şekilde şekillendirilmelidir. Şehrimizin en önemli avantajlarından biri, doğal kaynak temelli katma değerli üretim yatırımlarına ve üretimine elverişli bir potansiyele sahip olmasıdır. Dolayısıyla yalnızca hammadde üretmek veya mevcut kaynakları sınırlı ekonomik değerle pazara sunmak yerine; orman ürünleri, mobilya, tarıma dayalı sanayi, hayvancılık, su ürünleri ve madenlerin işlenmesi gibi alanlarda daha nitelikli üretime yönelmek büyük önem taşımaktadır.
Peki, bu güçlü yönlere rağmen Kastamonu neden arzu edilen kalkınma düzeyine henüz ulaşamamıştır? SWOT analizimizde öne çıkan zayıf yönler, bu sorunun cevabına ilişkin önemli ipuçları vermektedir. Nitelikli iş gücünün başka şehirlere göç etmeye devam etmesi, yerel firmalarda Ar-Ge ve markalaşma kültürünün yeterince gelişmemiş olması, kurumlar arası koordinasyon ve iş birliği eksikliği, işletmeler arasında ortaklık kültürünün zayıflığı ve proje geliştirme kapasitesinin sınırlı olması bunların başında gelmektedir.
Bunun yanında, kamu desteklerinin sektör odaklı ve bütüncül bir strateji çerçevesinde yeterince değerlendirilememesi, desteklenen projelerin sonuçlarının izlenmesi ve ekonomik etkilerinin ölçülmesindeki eksiklikler de dikkat çekmektedir. Üniversitede üretilen bilimsel bilginin sanayiye aktarılması, ekonomik çıktılara ve katma değerli üretime dönüştürülmesi konusunda da geliştirilmesi gereken önemli alanlar bulunmaktadır. Başka bir ifadeyle, Kastamonu’nun ihtiyacı yalnızca yeni yatırımlar değil; yatırımları birbirini tamamlayan, bilgiyle desteklenen ve sürdürülebilir ekonomik sonuçlar üreten bir kalkınma anlayışıdır.
Öte yandan önümüzde önemli fırsatlar da bulunmaktadır. Son yıllarda çeşitlenen devlet destekleri, 2025 ve 2026 yıllarında gündeme gelen yerel kalkınma programları, KOSGEB ve kalkınma ajanslarının destekleri, yeşil dönüşüm politikaları ve üniversitelerin ihtisaslaşma çalışmaları bu fırsatların başında gelmektedir. Orman ürünlerine dayalı sanayi, sürdürülebilir ahşap yapı ve mobilya yatırımları, çevre dostu tarım uygulamaları, doğa turizmi ve madenlerin ileri teknoloji ürünlerine dönüştürülmesi Kastamonu için önemli gelişme alanlarıdır. Ayrıca dijitalleşme ve yapay zekâ teknolojileri, coğrafi dezavantajların azaltılması ve işletmelerin yeni pazarlara ulaşması açısından yeni imkânlar sunmaktadır.
Elbette bu fırsatları değerlendirirken bazı tehditleri de göz ardı etmemeliyiz. Genç nüfusun işsizlik ve sınırlı istihdam imkânları nedeniyle büyük şehirlere göç etmesi, küçük işletmelerin Ar-Ge, inovasyon ve kalite güvencesi alanlarında yetersiz kalması, desteklerin dağınık ve koordinasyonsuz kullanılması önemli risklerdir. Katma değeri düşük ürünlerin üretiminde ısrar edilmesi, üretim yapısının rekabet gücünü zayıflatabilir. İklim değişikliğine bağlı kuraklık ve orman yangınları gibi sorunlar da tarım ve ormancılık potansiyelini olumsuz etkileyebilir.
Bütün bu değerlendirmeler bize önemli bir gerçeği göstermektedir: Kastamonu’nun kalkınmasının önündeki engellerin önemli bir bölümü aşılabilir niteliktedir. Bunun için öncelikle kamu kurumları, yerel yönetimler, üniversite, özel sektör ve sivil toplum kuruluşları arasında güçlü bir iş birliği ve koordinasyon kültürü oluşturulmalıdır. Üniversitenin bilimsel birikimi sanayiyle daha fazla buluşturulmalı, yerel işletmelerin proje geliştirme, Ar-Ge, markalaşma ve ticarileşme kapasiteleri artırılmalıdır. Kamu destekleri de birbirinden bağımsız projeler yerine, birbirini tamamlayan sektörel hedefler doğrultusunda kullanılmalıdır.
Sonuç olarak Kastamonu, sahip olduğu doğal kaynakları, insan potansiyeli, üniversitesi, gelişen sanayi altyapısı ve yeni teşvik imkânlarıyla önemli bir kalkınma fırsatına sahiptir. Ancak bu fırsatın gerçeğe dönüşmesi, yalnızca devletin sağladığı desteklere değil, şehrin bütün paydaşlarının ortak hedefler etrafında buluşmasına bağlıdır.
Unutmayalım ki kalkınma, bir kurumun veya kesimin tek başına gerçekleştirebileceği bir süreç değildir. Büyük başarılar, büyük imkânları bekleyenlerin değil, ellerindeki imkânları büyük hedefler için değerlendirenlerin eseridir.
Kastamonu’nun geleceği için ihtiyaç duyduğumuz şey; ortak akıl, güçlü iş birliği, üretim azmi ve uzun vadeli bir kalkınma iradesidir. Çünkü güzel bir gelecek, sahip olduğumuz imkânlarla yetinerek değil, onları ortak bir hedef doğrultusunda harekete geçirerek inşa edilir.
İlgili raporun tam metnine şu linkten ulaşılabilir:
