“Yeryüzü bize atalarımızdan miras kalmadı, çocuklarımızdan ödünç aldık.”
(Kızılderili Atasözü)
Çevre sorunları bugün yalnızca doğayı değil, insanlığın değer dünyasını ve gelecek tasavvurunu da tehdit etmektedir. İklim krizi, doğal kaynakların hızla tükenmesi ve artan atık miktarı, insanlığın karşı karşıya olduğu en temel sorunlar arasında yer almaktadır. Bu tür sorunlar günümüzde basit bir çevre meselesi olmaktan çıkmış, aynı zamanda insanlık için bir medeniyet imtihanına dönüşmüştür.
Türkiye’de, 2017 yılında hayata geçirilen Sıfır Atık Projesinin amacı, atık oluşumunun önlenmek ve geri dönüştürülebilir atıkları da ekonomiye yeniden kazandırmaktır. Bu proje, aynı zamanda israfı reddeden, emaneti korumayı esas alan ve gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bırakmayı amaçlayan kapsamlı bir gelecek ve medeniyet tasavvurunun somut bir yansımasıdır.
İnsanın doğaya bakışı ve çevreye karşı sorumlulukları onun medeniyet bilincini de ele verir. toplumların geleceğini belirleyecek olanlar; kaynağı dengeli tüketen ve koruyanlar, israf etmeyenler ve tasarrufu erdemli bir hareket olarak görenler olacaktır.
İslam medeniyetinin temel kaynakları olan Kur’an-ı Kerim ve peygamber efendimizin hadisleri incelendiğinde, çevreyi korumanın ve israfı önlemenin sadece çevresel bir tercih değil, doğrudan bir iman ve ahlak sorumluluğu olduğu görülmektedir. Kur’an-ı Kerim’de “Yiyin için fakat israf etmeyin; çünkü Allah israf edenleri sevmez” (A’râf, 31) buyurulmuş; Hz. Peygamber’in (sav) suyun bol olduğu bir yerde bile israf edilmemesini öğütlemesi, kaynakların bilinçli kullanımının dinî bir hassasiyet olduğunu açıkça ortaya koymuştur (İbn Mâce, Tahâret, 48).
Yeryüzünün insana “emanet” olduğu anlayışı ise, insanın doğaya dilediği gibi zarar verebilecek bir varlık değil; onu korumak, geliştirmek ve gelecek kuşaklara daha iyi bir şekilde devretmekle yükümlü bir varlık olduğunun altını çizer. Bu açıdan bakıldığında Sıfır Atık Projesi, teknik bir çevre düzenlemesinin ötesinde, emanet bilincinin, israfla mücadele kültürünün ve kadim medeniyetimizin günümüz dünyasındaki bir yansımasıdır.
Türkiye’de Sıfır Atık ve Geri Dönüşüm Uygulamaları ve Hedefleri
2017 yılından itibaren T. C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hayata geçirilen ve Sayın Cumhurbaşkanımızın eşi Emine Erdoğan hanımefendinin himayelerinde sürdürülmektedir [1-3].
Bu projenin somut hedefleri şu şekilde özetlenebilir:
• Çevreninin korunumu için meydana gelen atık miktarının azaltılmasını, etkin toplama sisteminin kurulmasını sağlamak ve atıkların geri dönüştürülmesini de sağlayarak ekonomik gelişmeye katkı vermek.
• İsrafın önlenmesini sağlamak.
• Geri dönüşüm uygulamalarıyla hava kirliliğinin önüne geçerek havanın ısınmasına ve iklim değişikliğine sebep olan sera etkisini önlenmek.
• Eğitim programlarıyla; halkta sağlıklı bir çevre koruma bilinci ve kültürü oluşturmak.
Sıfır Atık Projesinin Bugüne kadar Bazı Kazanımları
Sıfır Atık Projesinden elde edilen elde edilen bazı kazanımları şunlardır (2017-2024) [3]:
• Sıfır atık konusunda yaklaşık 20 milyon kişiye eğitim verilmiştir.
• 2017'de yüzde 13 olan geri kazanım oranı 2024'te yüzde 36,08'e çıkarıldı. Türkiye 2035 yılında geri kazanım oranını yüzde 60'a çıkarmayı hedefliyor.
• 2024 yılına kadar, yılda 32,5 milyon ton kâğıt-karton, 9,1 milyon ton plastik, 3,1 milyon ton cam, 6,4 milyon ton metal, 23,4 milyon ton organik ve diğer geri dönüştürülebilir malzemelerden oluşan toplam 74,5 milyon ton atık geri kazanıldı.
• Geri dönüşümle ekonomiye 256 milyar TL’lik katkı sağlandı. Bu rakam 10 milyon hanenin yıllık elektrik faturası kadar tasarrufa, 10 şehir hastanesi veya 500’den fazla okul inşa edilebilecek büyüklükte kaynağa ve yüz binlerce kişiye istihdam sağlayacak iş gücüne karşılık geliyor.
• 2023 yılına kadar sıfır atık yönetim sistemine geçen bina/yerleşke sayısı yaklaşık 185 bine ulaşmıştır.
• 703 milyon kWh enerji, 711 milyon m3 su ve 82 milyon m3 depolama alanından tasarruf sağlanmıştır.
• 4,9 milyon ton sera gazı salımı önlenmiştir.
• Dünya genelinde yılda yaklaşık 2.1 milyar ton atığın sadece %13'ü geri dönüştürülüyorken, Türkiye’nin atık geri dönüşüm oranı %36,08’e ulaşmıştır.
• Petrolden 54.6 milyar litre tasarrufla; Türkiye’deki tüm araçların yıllık yakıt tüketimi kadar kazanım elde edilmiştir.
• Türkiye’deki tüm ormanların yüzde 6’sına denk gelen 552.7 milyon ağaç kesilmekten kurtarılmıştır. 150 milyon ton karbondioksit salınımı önlenerek; yaklaşık 30 milyon aracın yıllık karbon salınımına eş değer kazanım elde edilmiştir.
Sıfır Atık projesinde Yeni Adım: Depozitolu Uygulama
Sıfır Atık Hareketi kapsamında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na bağlı Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) Depozito Yönetim Sistemi’ni (DYS) pilot il Sakarya ile başlatılmıştı ve son birkaç ay içerisinde 81 il ve 973 ilçemizde bu uygulamaya geçilmiştir. [4].
Bu uygulamayla, bu alandaki kazanımlar önümüzdeki yıllarda katlanarak daha da artacaktır.
Bu uygulamanın bazı hedefleri:
• Depozitolu Olan Ambalajlar (DOA) uygulamasıyla yılda 520 milyon avro kazanç sağlanacak.
• Depozito sistemi sayesinde yıllık 120 milyon avro geri kazanım geliri, ikincil ham madde kullanımından 250 milyon avro kazanç, atık ithalatında 50 milyon avro azalma,
yerel yönetimlerin atık bertarafı ve elektrik kullanımından 100 milyon avro tasarruf sağlanacak.
• Denizlerdeki plastik kirliliği azaltılacak. Düzenli depolama sahalarından ve enerjiden tasarruf sağlanacak.
Sonuç Olarak
Tüm dünyaya örnek olan sıfır atık projesi ile ilgili süreçlerde yaşananlar ve Türkiye’nin bu alandaki tecrübesi göstermiştir ki israfı reddeden, tasarrufu erdem kabul eden ve yeryüzünü emanet olarak gören bir anlayış; çevresel kazanımların ötesinde ekonomik, sosyal ve ahlaki faydalar da üretmektedir.
Enerji ve su tasarrufundan sera gazı salınımının azaltılmasına, geri dönüşümden sağlanan ekonomik katma değerden toplumsal farkındalığın artmasına kadar elde edilen sonuçlar, bu yaklaşımın ne kadar isabetli olduğunu ortaya koymaktadır.
Unutmayalım!.. Çevreyi korumak, yalnızca doğayı değil; insanı, hayatı ve geleceği korumaktır. Geleceğimizi, yalnızca teknolojiyle değil; bilinçle, sorumlulukla ve medeniyet değerleriyle inşa edeceğiz inşallah.
Yararlanılan kaynaklar
1- https://webdosya.csb.gov.tr/db/sifiratik/icerikler/k-tapc-k-2017-1-20180129130757.pdf
2- https://sifiratik.gov.tr/
3- https://cygm.csb.gov.tr/sifir-atik-ile-geri-kazanim-orani-36-08-e-ulasti.-haber-291288
4- https://www.aa.com.tr/tr/gundem/doa-sistemi-ile-81-ilde-geri-donusum-seferberligi-basladi/3983292