“Şehir/kırsal” ikametgah taksimatında “kırsal” kefesi en ağır basan iller sıralamasında (yüzde 65/35) öndeki koşuculardan biri Kastamonu, kırsalın üretimci ekonomik kalkınmasını ve sosyal gelişimini artırması için Kastamonu’da düşünülenler/uygulananlar yeterli mi, elbette değil…
En başta yerel ölçümleme ve değerlendirme ile kayda alınmış ve sahada çapa vurulmuş bir “kırsal kalkınma planı” yok Kastamonu’nun.
Kırsala dair planlamasına (henüz) karar verememiş, hatta “eli ayağına dolanan”, yaparken bozan çokça hali ruh…
Aklıselim kırsalın değişmesini değil dönüşmesini salık verirken, Kastamonu kırsalı hem cismen köy halinden ve hem de fikren haletiruhiyesinden çıkıp “değişiyor”, şifrelerini kırıyor.
Aslından çıkıyor…
Bilinçten siliniyor.
Devre ayak uydurmanın modülü “dönüşmek”…
Aslını koruyarak, çağın getirdiklerini süzgeçten geçirip çıkınına katarak, üretimde ve tüketimde kooperatifleşmek yoluyla geleneksel imeceyi katlayarak.
Köyü “korumak/yaşatmak/kalkındırmak” kelamına “yol” ile başlayan sağcı zihin ve “köy okulu” ile başlayan solcu zihin ile kırsalın mevcuttan bir nebze olsun ileri istikamete yol almayacağı geride kalan vaktin tavanında asılı…
Ezber, ezber, ezber.
(Kastamonu’nun “kırsal” mevzusunu her konuşmasında, yazısında, sözünde “abece” haline getirmesi elzem olmasına elzem de…
Cumhuriyet dönemi mercek altına alındığında akla gelen birkaç konu başlığı (“Köy-Kent”, “Cazibe Köyler”) dışında elde bir doküman yok ne hazindir ki.
Gerçi, bin küsur köy ve bağlısı ile iki binlere dayanan “dağınık” yerleşimli Kastamonu, “kalkınma” ve “gelişme” için kazma-kürek yola düşene epey telaş ettirecek bir vakıa, neresinden başlaya da neresinden çıka?..
“Elin güçlü olmasını” da beraberinde getiriyor aslında bu durum.
Ne var ki…
Kastamonu hemen her eli kaybetti.
“Yerele dair” yol haritası yapamadı…
“Ezberi, merkezi, kuş bakışı” proje ve yatırımlar ile kaybede kaybede günümüze geldi kırsalını Kastamonu.
Oysa eldeki muazzam kırsal yerleşim varlığı “tarım, turizm, sanayi” veçhelerinde ne destanlara gebeydi…
“Ölü doğum” hep.
Kastamonu kırsalını farklı alanlarıyla bütüncü olarak ele alacak bir “plan” için (henüz) geç değil…
“Kooperatif, kültürel mirasın korunması, müştereklik, sosyalite”.)
(Misal olması babından…
ÇEKÜL Vakfı’nın “Tarihi Kentler Birliği” desteğiyle “2019” yılında yürüttüğü “Kırsal Miras Programı” dikkate alınmaya ve kenarından-köşesinden değil tam ortasından elbette Kastamonu’nun somut koşulları elverdiğince ve farklılıkları muhafaza edilerek “tıpkıbasım” yapılmaya elverir.
“Kırsal Miras Programı” Türkiye’nin “7 bölgesindeki 38 köyde” saha verileri toplanarak ve paydaşlarla ortaklık yapılarak hazırlandı… Kastamonu’nun program içinde olmamasını yadırgadım, kırsal yerleşimde şampiyon bir il nasıl olur da atlanır, hele ki kırsalındaki çoğulcu özelikler dikkate alındığında?
Programın sorduğu soruları Kastamonu cephesinde yanıtlar bulmakla mükellefiz…
“Geleceğin dünyasında köyler gerçekten yaşayabilecek mi?”, “Kent hinterlandının içinde, kentle bütünleşen köylerin tarımsızlaşma dönemindeki üretim biçimleri ve mekânın dönüşümünü kentsel parametrelerle mi ele almalıyız?”, “Kültür odaklı dönüşümün, kültür üretimine dayalı ekonomik hareketin, kültüre bağlı mekânlaşmanın köydeki yansıması nedir?”, “Kültür odaklı dönüşüm, kentlerimizdeki yaşamı ve kent politikalarımızı değiştirirken kırsal alanlar bu değişimden ne şekilde etkilenir?”
Devir “değişen dünya” devri nitekim…
“Kırsal koruma ve kırsaldaki koruma sorunlarını daha iyi anlayabilmek için, belki öncelikle değişen dünya düzeni içinde kırın nasıl yer aldığını, değişimin neresinde durduğunu ortaya koymak gerekiyor. Kırsal Miras Programı Raporu, kapsamlı bir okuma ile kırsal yerleşkelerin dönüşümüne mercek tutuyor.”
“Köyler Yaşamalıdır” diyor ÇEKÜL…
Kastamonu ne diyor?)
(Bir paragraf daha paylaşmakla mükellefin “Kırsal Miras Programı”, “ÇEKÜL” ve “Tarihi Kentler Birliği (TKB)” görüş açısı üzerine…
“Kırsal Miras Programı, kalkış noktasını ÇEKÜL Vakfı’nın ‘Köyler Yaşamalıdır!’ sloganıyla belirledi. ÇEKÜL Vakfı, kırsal köhneleşme sürecini tersine çevirecek yaklaşım ve uygulamaları kurulduğu günden bu yana destekliyor. Kırsal mirasın korunması ve köylerin yaşatılması TKB yaklaşım ve uygulamaları içinde de önemli başlıklardan biri. Öte yandan, ülkemizde kentsel alanlarda daha yaygın bir uygulama deneyimine ve bu uygulamaları destekleyecek koruma kapasitesine sahipken kırsal koruma konusunda sorunları anlamaya yönelik çalışmalar oldukça kısıtlı. ÇEKÜL Kırsal Miras Programı, günümüzde köylerin kültür politikaları perspektifinden bir panoramasını çizerek, gelecekte sürdürülebilir modellerin gelişimi için gerekli bilgiyi sağlamayı amaçladı. Bu açıdan program, doğru temellere dayalı politikaların gelişmesi ve kırsal korumanın sürekliliği için bir analiz çalışması olarak ele alındı.”
“Kırsal Miras Programı” https://api.cekuldukkan.org/sites/default/files/media/document/2025-11/Kirsal_Mirasin_Izinde.pdf adresinde okura açık...
Keşke okuyabilse Kastamonu’nun kamu ve sivil karar vericileri.
Dışarıda “gürül gürül akan bir dünya”…
Kastamonu “için(d)e kapalı”
Kırsala dair “mevcut” ezberci zihin ile ne yapılırsa yapılsın nafile…
“Bütüncül/sürdürülür/çoğulcu/yerel” değil çünkü.
Kırsalın kalkınması ve gelişmesi ancak halkın tüm süreçlere doğrudan katılımı, söz ve yetki hakkı, aidiyeti ve imecesi ile olur…
Üretimi, üretimci zihniyeti ve üretici gücü bitmiş köylere yol yapsan ne fayda, hibe versen ne fayda, sırtları sıvazlasan ne fayda.)
