Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından “2008–2024” yılları arasında "90 kişi ve 2 grup” olmak üzere ülkemizde toplam 92 “Yaşayan İnsan Hazinesi” ilan edildi, bu yıl listeye “10” yeni isim daha eklenerek sayı “102” oldu, “Geleceğe Aktarılan Miras Temsilcileri” her biri...
Kastamonu’nun iki “Yaşayan İnsan Hazinesi” var listede.
İlk yıllarda listeye girmişti her iki "yaşayan insan hazinemiz" de...
Ne bu yıl ne de son yıllarda siftahımız var.
“Bağlama Yapımı” sanatkarı “Bekir Tekeli”…
“Ahşap Baskı Yazma Ustalığı” sanatkarı “Cemil Kızılkaya”.
Bekir Tekeli 2013 yılından ebedi dünyaya geçti…
Can tenden ayrılsa da “Yaşayan İnsan Hazinesi” o.
Yunus Emre dile gele…
“Ten fânîdür cân ölmez çün gitdi girü gelmez / Ölürise ten ölür cânlar ölesi degül.”
“Yaşayan İnsan Hazinesi” sanatkarları/zanaatkarları yaşarken emeklerini/eserlerini “geleceğe aktarılan miras” eylediler…
Anıt oldular, okul oldular, aklımıza çakılan mıh oldular.
Yunus Emre’yi dilimizden düşürmeye…
“Çeşmelerden bardagun toldurmadın korısan / Bin yıl anda turursa kendü tolası degül.”)
(“Yaşayan İnsan Hazineleri” seçilme ölçütleri ne?...
“Ustalık düzeyi (En az 20 yıl icra), sanatı aktarma yetkinliği (Çırak yetiştirme ve eğitim verme), kültürel özgünlük, tanınırlık ve saygınlık, sürdürülebilirlik ve yenilikçilik, etik ve insani değerler, temsiliyet potansiyeli.”
Hangi sanat/zanaat dallarına emek verdi “Yaşayan İnsan Hazineleri”?...
“Karagöz Sanatı”, “Çam Düdüğü Yapımı ve İcracılığı”, “Âşıklık Geleneği”, “Çini Sanatı”, “Keçecilik”, “Bağlama Yapımı”, “Klasik Kitap Sanatı”, “Hüsn-i Hat Sanatı”, “Âbdallık Geleneği”, “Ebru Sanatı”, “Zakirlik Geleneği”, “Geleneksel Dokuma ve Doğal Boyama”, “Dilli/Dilsiz Kaval Yapımcısı ve İcracılığı”, “Taş Ustalığı”, “Kispet Yapımı”, “Ahşap Baskı-Yazmacılık”, “Nazar Boncuğu Yapımı”, “Mersiye Geleneği”, “Minyatür Sanatı”, “Sedef İşlemeciliği”, “Kalemişi”, “Keçecilik”, “Atma Türkü Geleneği”, “Çok Sesli Şarkı Söyleme Geleneği”, “Eşme Kilimi Dokumacılığı”, “Bitki Yetiştirme ve Ağaç Aşılama”, “Damal Bebek Yapımı”, “Telkari Gümüş İşlemeciliği”, “Sipsi Yapımı ve İcracılığı”, “İpek Böcekçiliği ve Dokumacılığı”, “Kemençe Yapım Ustalığı”, “Çanakkale Seramiği”, “Abdallık Geleneği-Davul Yapımı ve İcracılığı”, “Bakırcılık- Alem Ustalığı”, Tezhip Sanatı”, “Bastonculuk Geleneği”, “Çömlekçilik”, “Yemeni Yapımı Ustalığı”, “Tahta Kaşık Yapımı Ustalığı”, “Geleneksel Lületaşı İşlemeciliği”, “Karatabak Dericilik Geleneği”, “Metal El İşçiliği Geleneği”, “Mevlid Geleneği”, “Ehram Dokumacılığı Geleneği”, “Islık Dili Geleneği”, “Geleneksel Ahşap Oyuncak Yapım Ustalığı”, “Mehter Geleneği”, “Tezhip, Katı’ ve Minyatür Sanatı”, “Ahşap Oyma Geleneği”, “Kazaziye Sanatı”, “Yorgancılık Geleneği”, “Semercilik Geleneği”, “Masal Anlatma Geleneği”, “Sedef, Altın-Gümüş Kakma Sanatı”, “Tulum İcracılığı”, “Hereke İpek Halı Dokumacılığı”, “Çömlekçilik”, “Metal İşçiliği ile Geleneksel Kapı Süsleme Sanatı”, “Talikacılık”, “Buldan Bezi Dokumacılığı”, “Geleneksel Tığ ve Şiş Örücülüğü”, “Sim Sırma İşlemeciliği”, “Kutnu Dokumacılığı”, “Tespih Yapım Geleneği”, “Geleneksel Kapı ve Kapı Süsleme Sanatı”, “Geleneksel Taş işlemeciliği ve Taş Model Eşya Yapımcılığı”, “Hadim Bezi Dokumacılığı”, “Keçecilik”, “Çini ve Seramik Sanatı”, “Geleneksel Müzik ve Delbek İcracılığı”, “Sıcak Demir Geleneği”, “Mahya Geleneği”, “Geleneksel Kuyumculuk”, “Körüklü Çizme Ustalığı”, “Folklorik Bebek Yapımcılığı”, “Cilt Sanatı”, “Zil Yapım Ustalığı”, “Üç Telli Bağlama İcracılığı”, “Devdahlık Geleneği”.
Bilir misiniz?...
“Çam Düdüğü”, “Zakirlik”, “Dilli/Dilsiz Kaval”, “Atma Türkü”, “Karatabak Dericilik”, “Islık Dili”, “Talikacılık”, “Devdahlık”.
Bilmezsiniz…
Bilirim.)
(Kastamonu’da evvel zaman “talika” ve “talikacı” var mıydı acep?...
Talikacılık zanaatının olmasını gerektirecek kadar “üst seviye” ekonomi ve kültür şehri olsa gerek Kastamonu evvel vakitte?
“Talika”…
“Rusça, ‘telega’ kelimesinden gelen talika, yük taşımak için kullanılan, genellikle tek at tarafından çekilen, dört tekerlekli bir at arabası çeşididir. At arabalarının; talikaların yanı sıra kinto, katip odası, landon, koçu, fayton gibi çeşitleri de bulunmaktadır. Talikacılık zanaatı ise bu arabaların hem mekanik aksamının yapımcılığını, hem de arabanın yük taşınan bölümünün çeşitli renk ve desenlerle süslemeciliğini kapsar.”
1900’lerin ilk çeyreğinde bile, vatanın hemen her parçası gibi, Kastamonu’nun da genel itibarıyla yoksulluk ile boğuştuğu devirde dahi “yaylı arabalara tek başlarına kurulmuş olan varsıllar” varsa ki vardı Kastamonu’da…
O halde “talika” da vardı.
Talikanın süslemesi başka şehirden gelirdiyse başka…
Ki zor olasılık.)
(Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın “Yaşayan İnsan Hazineleri” listesine bakıldığında Kastamonu’nun iki “isim/sanat” ile temsil edilmesi hem şaşırtıyor hem de kederlendiriyor…
Kastamonu’nun “yorgancısı”, “ahşap oymacısı”, “şimşir kaşıkçısı”, “geleneksel dokumacısı” ve sair “yaşayan insan hazinesi” ve sanatı/zanaatı yok mu?
Var…
Niçin bakanlık ikna edilmez?
Bakanlığı bilgilendiren “idareyi maslahat” ikna mı ki?...
“Kültüre bigane”.
İl idaresi işini yapmış gerçi!...
“Müdürlüğümüz koordinasyonunda kurulan Somut Olmayan Kültürel Miras İl Tespit Kurulu her yıl Mayıs ve Kasım aylarında İlimizin Somut Olmayan Kültürel Miras unsurlarını ve Yaşayan İnsan Hazinesi adaylarını tespit ederek Bakanlığımız Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü’ne sunmaktadır. 2023 yılı itibariyle Kastamonu’nun Somut Olmayan Kültürel Miras Ulusal Envanterinde on dört unsuru bulunmaktadır.”)
