Öncelikle tüm okuyucularımızın mübarek kurban bayramını kutlarım. Bu yazımızda bayramları ekonomi açısından değerlendireceğiz. Bayramlar, insanlar için özel günlerdir ve dolayısıyla insan davranışlarını inceleyen ekonomi açısından da farklıdır. Maddeler halinde bayramlarda neler olacağını yazalım.

Belirli mallara Talep artar: Örneğin; Kurban bayramında kurbanlık canlı hayvanlara olan talep artar. Pek çok üretici hayvanını alıp İstanbul, Ankara gibi büyükşehirlere getirir. Kasaplara talep artar. Herkes bayramda tatil yapar ama kasaplar fazla mesai yapar. Hayvan üreticileri tüm sene kazanmadıkları kadar parayı Kurban bayramında kazanırlar. Hakeza kasaplarda yıl içinde en fazla parayı kurban bayramında kazanırlar. Bayram şekerleri, çikolata gibi mallara da talep artar. Elimizi öpen çocuklara doğrudan şeker veririz ya da para veririz. Bizden para alan çocuklar da paranın bir kısmıyla şeker, çikolata alır. Yine bayramlarda güzel giyinmek sevap olduğu için yeni giysi talebi de artar. Talep artışı fiyatlarda değişikliklere neden olur. Firmalar genelde talep artışı nedeniyle fiyatları yükseltirler. Nadiren de olsa bazı firmalar elde kalmış mallarını satmak için kampanya düzenleyip fiyatları indirirler. Kafe ve restoran sektöründe talep artışı nedeniyle hizmet kalitesinde düşüşler gözlenebilir.

Tatil talebi artar, köye gidenler çoğalır: Talebi artan bir diğer sektör de turizmdir. İç turizmin en canlı olduğu zamanlar bayramlardır. Hele tatil haftanın uygun zamanına gelip resmi tatil 9-10 güne uzatılırsa epeyce kişi tatile çıkar. Ege ve Akdeniz otelleri %100’e yakın doluluk oranlarına ulaşır. Turizmciler bayram yapar. Tatil yörelerinde insan sayısı artar; kafe ve restoran sektörü canlanır. Bazı insanlar da büyüklerinin ellerini öpüp bayramlarını kutlamak amacıyla köylerine giderler. Köylerinde bakkallardan alışveriş yapar, köyde ellerini öpen çocuklara para verirler. Köy ekonomileri canlanır. Köy ve kasabalara para girişi yaşanır.

Trafik artar: Büyükşehirlerden çok sayıda kişinin köylere ve tatile çıkması nedeniyle şehirler arası trafik canlanır. Büyük şehirlerin içinde trafik azalır ama şehirler arası trafik artar. Bayram başlangıcında İstanbul ve Ankara’dan çıkış, bayram sonunda ise İstanbul ve Ankara’ya giriş yönünde trafik artar. Benzin talebi artar. Ne yazık ki trafik kazaları da artar. Otobüs ve uçak biletleri satışları artar. Otobüs ve uçak firmaları ek seferler koyarlar. Otobüs ve uçak bileti almayı son ana bırakanlar bilet bulmakta zorlanırlar. Kurbanlık hayvanların nakliyatı da trafiği etkiler. Hediyelik eşyaların gönderilmesi kargo firmalarının daha hareketli olmasına neden olur.

Gelir dağılımı adaleti sağlanır: Dini bayramlarda kurban, zekat, fitre vb. nedeniyle toplumun fakir kesimleri biraz ferahlar. Fakirler et yeme fırsatı bulurlar. Zekat, fitre, sadaka vb. nedeniyle ellerine bir miktar para geçer. Bu dönemde zenginlerden fakirlere doğru gelir transferi yaşanır. Toplumsal barış ortamı sağlanır.

Finansal piyasalarda hareketlilik: İnsanlar genelde harcama yapacakları için bayram öncesinde ellerindeki altın, gümüş, hisse senedi gibi varlıkları satarlar. Bayram bittiğinde de ellerinde para kaldıysa bununla tekrar altın, gümüş, hisse senedi vb. alırlar. Bu da varlıkların fiyatlarını harekete geçirir.

İşgücü Piyasalarında hareketlilik: Normal zamanda başka iş yapan işgücü bayramlarda sektör değiştirebilir. Şöyle anlatalım. Normal zamanda güvenlik olarak iş yapan bir kişi bayramda kasaplara yardımcı olabilir veya bizzat kurban kesiminde kasaplık yapabilir. Veya normal zamanda başka iş yapan kişi bayramda kafe veya restoranta garsonluk yapabilir. Kamu başta olmak üzere çok sayıda sektör bayramda tatile girer. Firma tatil yapmasa bile çalışanlar yıllık izinlerinin bir kısmını bayramlarda kullanırlar. Diğer sektörlerin aksine turizm gibi sektörlerde bayramlarda çalışanlar ekstra çalışabilirler, mesaiye kalabilirler.

Nakit para talebi artar: Bayramlarda çocuklara harçlık verileceği için normal zamanda kredi kartı, QR kodla harcamalarını yapan kesimler bile ATM’lerden para çeker. Nakit para talebi artar. Emisyon hacmi (piyasadaki toplam nakit para miktarı), bayram öncesinde artış gösterir. Bayram öncesinde ATM’den para çekmeyi son ana bırakanlar zorluk çekebilirler.

Elbette bayramda harcamalarımızda bir miktar hareketlilik olacaktır ama yine de harcamalarımızı düşünerek yaparsak, aşırıya kaçmazsak, disiplinli bütçe yönetimi yapılırsa aile ekonomimiz için en güzeli olur. Herkesin geçmiş bayramını tekrar kutlarım.