İnsanlar istedikleri malları satın alabilmek için zengin olmak isterler. Zengin olmak için de çalışmak, fırsatları değerlendirmek gerekir. Fırsatlar bazen insanların gözünün önünde olur. Fırsatlar ise insanların karşılaştıkları bir sorunu çözmekle ortaya çıkar. Bu haftalık gazete yazımız fırsatları değerlendirmek üzerine olacak.

Önce bir hikaye ile başlayalım. Bill ve Paul üniversitede okuyan iki gençtir. O zamanlar ana bilgisayar (mainframe) denen büyük bilgisayarlar vardı. Bill ve Paul bir gün aldıkları teknoloji dergisinde ilk kez kişisel bilgisayar görürler. “Biz neden bu bilgisayara yazılım yazmıyoruz?” derler. Mütevazı imkanlar ile küçük kişisel bilgisayar için yazılım yazarlar. Sonra ne mi olur? Bu iki genç dünyanın en zengin kişilerinden olurlar. Bu iki gencin adı Bill Gates ve Paul Allen.

İlla girişimci olmak da şart değil. Bir restoran işletmecisi çalışanlarına tavsiye veriyor. “Müşteri sizin ayağınıza kadar geliyor. Burası yağışlı bir coğrafya. Arabalar kirleniyor, çamurlanıyor. Ama insanların otomobillerini oto yıkamacıya sık sık götürmek için zamanları yok. Siz en azından gelen müşterilerin otomobillerinin camlarını silebilirsiniz. Onlar da size bahşiş bırakırlar.“ İşletmecinin verdiği akıl sizce de mantıklı değil mi? Müşteri sizin ayağınıza geliyor. Bir sorunu da var. Siz de o sorunu çözünce para kazanıyorsunuz. Restoran işletmecisi bu aklı çalışanlarına veriyor. Yani çalışanın da önüne benzer fırsatlar çıkabilir.

Günümüzde insanlar çok yoğun. Bazıları bu yoğun iş hayatında çarşıya, markete çıkmak için fırsat bulamıyor. Ama eve ekmek, peynir, sebze, meyve de almak, hatta doğrudan hazır yemek getirmek gerekli. Bunu kitap, hazır giyim gibi eşyalar için de düşünebilirsiniz. Zaman yok ama bunlar da satın alınmalı. Sonra e-ticaret gelişiyor. Getir gibi uygulamalar ortaya çıkıyor. İnsanlar alışveriş için harcayacakları zamanı daha verimli kullanıyorlar. Yani alışverişe dışarı çıkmanın fırsat maliyeti yüksek ve bu nedenle insanlar en kısa zamanda alışverişi tamamlamak istiyorlar. İnsanların bir sorunu var ve siz bu sorunu e-ticaret ile çözüyorsunuz. Tabii bunun karşılığında para kazanıyorsunuz.

Büyükşehirlerde önemli sorunlardan biri ulaşımdır. Toplu taşıma kullanmak istemeyenler için taksi önemli bir alternatiftir. Ancak taksiler Türk müşteriler yerine turistleri (özellikle zengin olduklarını düşündükleri turistleri) tercih ediyorlar ve Türk müşterileri almaktan kaçınıyorlar. Örneğin, İstanbul’da taksi bulmak önemli bir sorun. Bu noktada Martı, Uber gibi uygulamalar ortaya çıkıyor. Onlar da insanların bir sorununu keşfediyorlar ve bu sorunu çözerek para kazanıyorlar. Burada Martı ve Uber gibi uygulamalar için hukuki süreçlerin devam ettiğini de belirtelim.

1990’lar ekonomik krizlerin sık ve yoğun yaşandığı yıllardır. Çalışanlar, alışverişe çıkan insanların, öğrencilerin dışarıda iken ucuza yemek yemeleri gerekiyor. 2002 yılında Türkiye’de simit sarayları kurulmaya başlıyor. Peynirli, sucuklu, kaşarlı simitler satılmaya başlıyor. İnsanlar çay ve simit yiyerek karınlarını doyurmaya başlıyorlar. Hatta bunlar yurtdışında da şubeler açtılar.

Kapadokya’da balon turizmi gelişiyor.

Kastamonu’da eğşi suyu üretimi başlıyor.

Baykar’ın kuruluşu ve Türk malı İHA’ların üretiminin başlaması.

Tekerlekli valiz, yara bandı …

Bu örnekler artırılabilir. Ama esas mesele şu: İnsanların bir sorunu vardır. Bu sorunu çözmek gerekir. Bu sorunu çözerseniz insanlar size para ödemeye rıza gösterir. Bu sorun aslında bir girişimci için fırsattır. Bu fırsatları gören, çalışan ve biraz da şansları yaver giden kişiler zengin olabilir. Öyle piyango falan değil, alın teriyle, emekleriyle zengin olabilirler. Girişimci; başkalarının görmediği fırsatları gören, riske giren kişidir. Girişimci yeni teknolojilerin geliştirilmesini, başkalarının hayatının kolaylaşmasını sağlar. Girişimci istihdamı artırır, yeni iş olanakları sağlar, ekonomiye dinamizm kazandırır.