,
CUMHURİYETİMİZİN 100. YILINDA, KURULUŞTA KASTAMONU’NUN
OYNADIĞI ROLÜN BELGELERİ VI: KASTAMONU BASININDA
MİLLÎ MÜCADELE’NİN YANKILARI
29 Ekim 1923 tarihinde, uzun süren bir Millî Mücadele ve İstiklâl Savaşı sonrası işgalci devletler bir bir yenilerek Lozan’da imzalanan Barış Antlaşması sonrası TBMM kararıyla kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunda Kastamonu/Kastamonuluların oynadığı rolü en iyi anlatan kitapların biri de yine tarihçi akademisyen hemşehrimiz Dr. Mustafa Eski’ye aittir:
Mustafa Eski; Kastamonu Basınında Millî Mücadele’nin Yankıları, Türk Tarih Kurumu Bsm., Ankara 1995, 89 s. AKDTYK Türk Tarih Kurumu Yayınları: XVI. Dizi, S 78.
Değerli hemşehrimiz Mustafa Eski yüksek lisans ve doktora çalışmaları sırasında taradığı Arap harfli Kastamonu gazete, dergi koleksiyonlarıyla dönem içinde basılan bazı kitaplardan aktardığı haber, yazı, makalelere dayalı olarak hazırladığı kitap her bakımdan önemli. Cumhuriyetimizin kuruluşunda Kastamonu/ Kastamonuluların oynadığı rolü sadece bu kitabı okuyanlar bile yeterince anlayabilir.
Sayın Eski kitabını hazırlarken 1918-1923 yıllarında Millî Mücadele döneminde Kastamonu’da yayımlanan Kastamonu, Köroğlu, Zafer, Açıksöz, Nâzikter, Yeşil Ilgaz, Türkiye, Türkeli gazeteleri ve Sebilü’r-Reşad (1920/464,465,466 sayılar), Gençlik, Doğu dergilerini taramıştır dersek acaba yeni nesiller yapılan işin zorluğunu, önemini yeterince anlayabilirler mi? Bu koleksiyonlara ulaşmak, tozlu sayfalarını çevirmek bile başlı başına büyük bir iştir.
Ön Söz’de kitabın hazırlanış amacı ve içeriği şöyle açıklanıyor:
“Bu araştırmanın amacı Millî Mücadele yıllarında kazanılan zaferlerin Kastamonu’da nasıl karşılandığını ortaya koymaktır.
Öncelikle, Vilayet Matbaasının kuruluşundan Cumhuriyet’in ilk dönemlerine kadar, Kastamonu’daki basın yayın çalışmalarından kısaca söz edilmiştir. Daha sonra İnönü, Dumlupınar, Sakarya ve Büyük Taarruz hakkında bilgiler verilmiş; bu zaferlerin Kastamonu’daki akisleri ve cephe gerisindeki halkın psikolojisi anlatılmaya çalışılmıştır.
Eserin sonunda, Kastamonulu hanımların fedakârlıklarından, genel olarak söz edilmiş ve bazı olaylar anlatılmıştır. Zira birçoğu şehit karısı ve şehit anası olan bu insanlar, savaşın büyük acısını yüreklerinde hissetmişlerdir.”
Kitabın ana bölümleri ve bazı alt başlıkları şöyledir:
· Kastamonu’da Matbaanın Kurulması ve Basın Yayın Faaliyetlerinin Tarihçesi Hakkında Genel Bilgi
· Kastamonu’da Millî Mücadele Çalışmalarına Genel Bir Bakış
[Müdafaa-yı Hukuk Cemiyetinin ve Kadınlar Şubesinin Kuruluşu, Bir Miting, Kastamonu’da Milletvekili Seçimleri, Gençler Kulübü, Mehmet Âkif Ersoy’un Kastamonu’ya Gelişi, İstiklâl Mahkemelerinin Kuruluşu, Hilâl-i Ahmer/Kızılay Cemiyetinin Kuruluşu, Diğer Dernekler ve Kuruluşlar, Silah ve Cephane Sevkiyatı]
· I.İnönü Zaferi ve Yankıları
· II.İnönü Zaferi ve Yankıları
[Kutlama Törenleri, Gösteriler, Çekilen Telgraflar, Mevlid, İlçelerde Törenler]
· Dumlupınar Zaferi ve Yankıları
[Törenler, Gösteriler, Telgraflar, Mitingler]
· İnönü Savaşları Sırasınra Hilâl-i Ahmer Cemiyetinin Çalışmaları (Çocukların Bağışları)
· Sakarya Savaşı ve Yankıları
[Tekâlif-i Milliye Komisyonunun Kurulması, Asker Sevkiyatı, Cephane Sevkiyatı ve Bir Kahraman, İrşad Heyetinin Kurulması, Miting, Gaziler Hastanesinin Kuruluşu, Gazilerle Hastanede Yapılan Bir Mülakat, Sakarya Zaferi’nin Yarattığı Sevinç ve Törenler, Telgraflar, Zaferin İlçelerdeki Yankıları]
· Büyük Taarruz ve Yankıları
[Törenler, Gösteriler, Telgraflar]
· İzmir’in Alınması
[Törenler, Telgraflar, Gösteriler]
· Bursa’nın Alınması ve Şehirdeki Yankıları
· Şekerci Kardeşlerin Bağışı
· Zaferlerin İlçe ve Nahiyelerdeki Yankıları
· İstanbul’un Geri Alınması
· Millî Mücadele’de Kadınların Çalışmaları
[Giriş, Şehit Şerife Bacı, Çerkeş Yolunda Bir Nine, Cephane Taşıyan Bir Şehit Karısı, Kadınların Sergi ve Konser Düzenlemeleri, Tosyalı Nazife Hanım, Hatice Hanım’ın Örnek Davranışı, Kadınların Gazileri Ziyareti]
Kitap, Bibliyografya ve Dizin bölümleriyle sona ermekte.
Kastamonuluların Millî Mücadele, İstiklâl Savaşı ve Cumhuriyet’in kuruluş dönemlerinde yaptıkları hizmetlerin, fedakârlıkların, kahramanlıkların özeti özelliğinde bir kitap. Tamamen, belgelere dayalı bir araştırma. Yüce Atatürk’ün 1931’de kurduğu Türk Tarih Kurumunun böylesine önemli bir araştırmayı gözden kaçırmadığını görüyoruz. Dr. Mustafa Eski, akademik hayatının başında bu başarıyı yakalamış, sonraki yıllarda bazı bölümlerini (kadınlar gibi) genişletip ayrı kitaplar da yayımlamıştır. Gelecek yazılarımızda bunlardan da söz edeceğiz. Kendisine teşekkür borçluyuz.
İstiklâl Savaşı’nda en fazla şehit veren üçüncü il konumundaki Kastamonu’nun verdiği şehitlerden biri de Araç ilçesi Kavacık köyünden dedem Şeyhoğlu Süleyman Efendi’dir. Büyük Taarruz’da İzmir’e giren süvarilerdendir. Ağır yaralanıp Seyyar Hastanede şehit olmuştur. Bu vesileyle, bütün İstiklâl Savaşı şehitlerimizi saygıyla anıyoruz...
