Anadolu Türk mimarisinde ahşap camiler arasında en özgün örneklerinden biri olan Mahmut Bey Cami, Kastamonu'ya bağlı Daday ilçesinin Kasaba Köyü'nde bulunmaktadır. Anadolu Selçuklu Devleti yıkıldıktan sonra Anadolu'da beylikler dönemi başlamıştır. Kastamonu civarında kurulan Candaroğlu Beyliği de Anadolu'da kurulan beylikler arasındadır. Candaroğulları Batı Karadeniz'de hüküm sürmüş ve kültürel olarak birçok mimari eser bırakmıştır. Bunların en önemlilerinden biri olan Mahmut Bey Cami, Candaroğulları Hükümdarı Adil Bey'in oğlu Emir Mahmut Bey tarafından 1366 yılı Ramazan ayında ulu Cuma Cami olarak yaptırılmıştır. Cami çivi kullanılmadan bindirme tekniği ile yapılmış olması dolayısıyla ''Çivisiz Cami'' olarakta anılmaktadır. Bu özelliğiyle Anadolu'daki ahşap tavanlı ve ahşap destekli camiler arasında en önemli yeri almaktadır. Dış cephesi taştan duvarlarla, içerisi ise bindirme tekniği ile çivi ve yapıştırıcı kullanılmadan birbirine geçmeli tahtalarla inşa edilen Mahmut Bey Cami'nin ahşap yüzeylerinde kök boyası ve kalem işi süslemeler kullanılmıştır. Süslemeler halen orijinal haliyle durmaktadır. Cuma Cami olarak yaptırılan bu caminin dış duvarları moloz taştan yapılmış olup mihrap kısmında alçı kullanılmıştır. Yapının ana yükünü ise 12 adet ahşap sütun taşımaktadır. Dikdörtgen planlı yapı, ahşap direklerle kubbesiz bir harim düzenine sahiptir. Minare ise sonradan eklenip taş temel üzerine ahşap olarak inşa edilmiştir. Planın uzun ekseni üzerinde yer alan giriş kapısının iki yanı, son cemaat mahallinin tahta döşemeli yükseltilmiş namaz kılma yerlerini oluşturur. Kayıtlarda son cemaat yerine bitişik yapılarla beraber okul binasının olduğu ve Candaroğlu Mahmut Bey'in annesi ile bazı akrabalarının mezarlarının da bitişik hazirede yer aldığına dair bilgiler de vardır. Bu hazirede bulunan mevcut bir türbe yıkılmış ve içinde Mehmet Bey'e ait olan lahitler 1940'lı yıllarda Kastamonu Arkeoloji Müzesi'ne getirilmiştir. Lahit taşı kitabelerinden Candaroğlu Mahmut Bey'in 1370 yılında vefat eden oğlu Mehmet Bey'e ait olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca Kastamonu'da, Kırkçeşme Mahallesi'nde medfun olan ve babası Şeyh Ahmed Siyahi Efendi adına türbesi bulunan, Şeyh Ahmed Hicabi Efendi'nin ziyarette bulunduğu Dai Sultan adlı zatın türbesinin de yer aldığı bilinmekte ise de buna dair herhangi bir iz görülmemektedir.
Mahmut Bey Cami kapısı ise eşine çok az rastlanan eserlerden biri olarak bilinmektedir. 14. yüzyılda Ankaralı Nakkaş Mahmut oğlu Abdullah tarafından yapılan cami kapısı geometrik ve bitkisel detaylar ve motiflerle süslenmiştir. Türkiye'de nadir örneği bulunan kapı 1977'de çalındıktan sonra Manisa'da bir okul bahçesinde bulunmuştur. Daha sonra Kastamonu Liva Paşa Konağı Etnografya Müzesinde muhafaza edilerek teşhire konulmuştur. Kapının yerine Kastamonu'nun ahşap oymacılık ustalarından olan Hikmet Değirmencioğlu tarafından yapılan benzeri bir kapı yerleştirilmiştir. Günümüzde çok az bir parçası kalmış olan yazısız minberinde aynı ustanın ellerinden çıkmış olduğu tahmin edilir. Yangın tehlikesi sebebiyle elektrik tesisatı bulunmayan Mahmut Bey Cami'yi her yıl ortalama 12 bin kişi ziyaret etmektedir.
Mahmut Bey Cami 15 Nisan 2014 yılında UNESCO tarafından dünya mirası ve insanlığın ortak değeri olarak dünyaya sunulmuştur. Böylelikle cami uluslararası ölçekte kültürel miras statüsü kazanmıştır. Cami Kastamonu'da bulunan İstiklal Yolu güzergahında yer almasından dolayı bölgedeki kültürel rotalar için bir durak noktası konumundadır. Turizm Bakanlığı tarafından da koruma altına alınan cami çeşitli restorasyon çalışmalarıyla yapı bütünlüğünü korumaktadır. Aynı zamanda Prof.Dr. İlber Ortaylı '' Bir Ömür Nasıl Yaşanır? '' isimli kitabında Çivisiz Cami'nin Türkiye'de mutlaka görülmesi gereken yerlerden biri olduğundan bahsetmektedir. Ortaylı, '' Kastamonu'ya epey vakit ayırmanız gerekir; orada üç gün geçirseniz bile civarda yine gezilecek yerler bulursunuz. '' ifadelerini kullanmıştır.
MAHMUT BEY ( ÇİVİSİZ) CAMİ'NE NASIL GİDİLİR
Kastamonu şehir merkezinden 18 kilometre uzaklıkta bulunan Mahmut Bey Cami'ne özel araçlarla yaklaşık 25 dakikada ulaşmak mümkündür. Camiye gitmek isteyen ziyaretçiler Kastamonu şehir merkezinden yola çıkarak Kastamonu-Daday (D30) yolunu takip ettikten sonra yolun 15 kilometresinde Kasaba Köyü sapağından girilerek Kasaba Köyü merkezinde camiye ulaşım sağlayabilirler. Toplu taşıma araçlarıyla camiye ulaşmak isteyen kişiler ise Kastamonu köy garajlarından veya merkezden kalkan Daday minibüslerine bindikten sonra Kasaba Köyü sapağında inerek kısa bir yürüyüş sonunda Mahmut Bey Cami'ni ziyaret edebilirler.
