Tarihsel kaynaklara göre Alacamescit cami, Candaroğulları Beyliği dönemine kadar uzanan köklü bir geçmişe sahiptir. II. Bayezid dönemine ait tahrir defterlerinde “Frenkşah Mescidi”, 1530 tarihli muhasebe kayıtlarında ise “Mescid-i Frenkşah Alacamescit” şeklinde yer alır. Bu adlandırma, yapının Çobanoğulları’nın önemli simalarından olan Frenkşah Cemaleddin Efendi’nin soyundan gelen bir hayırsever tarafından inşa ettirildiğini ortaya koymaktadır. Bazı tarihî belgelerde Alacamescit’in adı “Mahkeme Cami” olarak geçmektedir. Bunun temel sebebi, caminin yakınlarında bulunan “Kısmet-i Askeriye Mahkemesi”ne hizmet vermesidir. O dönemin sosyal organizasyon yapısında cami ve mahkeme işlevleri iç içe geçmiş olup, bazı din görevlilerinin maaşlarının mahkeme gelirlerinden karşılandığı vakıf defterlerine yansımıştır. Camiye dair vakıf kaydı “İbn-i Süle Vakfı” olarak da anılmaktadır. Şer’iyye sicillerinde yer alan bazı belgelere göre imam ve cüzhanlık görevlerine yapılan ödemeler de “Frenkşah Vakfı” aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Bu durum, caminin sadece ibadet mekânı değil aynı zamanda sosyal ve eğitimsel bir merkez olduğunu da göstermektedir.
Alacamescit Camii, mimarî özellikleriyle de dikkat çekmektedir. Cami moloz taştan 110 cm kalınlığındaki duvarlarlarla örülmüş olup, tarihî dokuyu yansıtan sağlamlığıyla zamana meydan okur. Caminin üzeri, sekiz köşeli kasnak üzerine oturtulmuş bir kubbe ile örtülüdür. Kubbe, klasik Osmanlı mimarisine uygun olarak kiremit kaplıdır ve kasnakla duvarın birleşim yerinde künk dizileri yer almaktadır. Minarenin kaidesi kesme taştan, gövdesi ise tuğladan yapılmıştır. 6.60×8.60 metre ölçülerindeki ibadet alanında, üstü tonozla örtülü bir mahfel ve mahfilden dışarıya açılan bir kapı bulunur. Mihrabın üst kısmında yer alan hat levhası, Âl-i İmrân Suresi 39. ayetini içermektedir. Bu hat, günümüz hattatlarından Emrullah Demirkaya’nın kaleminden çıkmıştır ve camiye modern dönemde eklenen en zarif sanat eserlerinden biridir. Caminin tarihi sürecinde önemli isimlerden biri de, 1878 tarihli bir beratla adı geçen Mehmed Râşid Efendi’dir. Şair, hattat ve müderris olarak tanınan Râşid Efendi, aynı zamanda meşhur kadın şair Baharzâde Ferîde Hanım’ın babasıdır. Bu detay, Alacamescit’in sadece bir ibadet mekânı değil, aynı zamanda kültür ve sanat insanlarının da uğrak yeri olduğunu gözler önüne sermektedir.
Alacamescit Camii’nin giriş kapısının üzerindeki kitabe, sadece bir yazı değil; aynı zamanda bir yeniden doğuş hikayesidir. Kitabeye göre cami, bir yangın sonucu harap olmuş ve uzun süre kaderine terk edilmiştir. Fakat bu durum ta ki caminin 1747 yılında, Nasrullah Kadı Şadırvanı’nın banisi olan Bedii Ahmed Efendi’nin desteğiyle yeniden imar edilip ibadete açılacağı zamana kadar geçerci olacaktı. Kitabede ise şu sözler yazmaktadır:
“Olup ihrak bu cami nice dem kaldı harap,
Dedi bir kadı Bedîa’ya imâret eyle…”
Kitâbe, caminin üçlerin duasıyla yeniden hayat bulduğunu simgelemektedir. Bu satırlar, caminin sadece fiziksel değil, ruhani olarak da yeniden canlandığının sembolüdür. 1759 tarihli bir belgeye göre ise bu tarihte camiye minber ilave edilerek mescit statüsünden çıkarılıp tam teşekküllü cami haline getirilmiştir. Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne kayıtlı olan ve hâlâ ibadete açık olan Alacamescit Camii, Kastamonu’nun kültürel belleğinde mütevazı ama sağlam bir yer tutmaktadır. Zaman içinde yangınlar, tahribatlar ve yeniden doğuşlarla şekillenen bu cami; sadece taş duvarlardan değil, aynı zamanda dua, sanat ve vakıf ruhundan inşa edilmiştir.
ALACAMESCİT CAMİ’NE NASIL GİDİLİR
Kastamonu şehir merkezinde bulunan İsfendiyar Bey Cami Yakupağa Külliyesine'de yakın bir mesafede konumlanmış olup meyilli bir arazi üzerindedir. Özel araçlarla camiye ulaşım ağlamak isteyenler Belediye Caddesi boyunca uzanan yolu takip ettikten sonra '' Mahkemealtı '' olarak adlandırılan yöne girip Bakırcılar Çarşısı içinden geçerek ileride bulunan İsfendiyar Sokak üzerinde konumlanış camiye ulaşım sağlayabilirler. Toplu taşıma aracı kullanarak gitmek isteyen kişiler ise Belediye Caddesi durağında indikten sonra yine aynı cadde üzerinden kısa bir yürüyüş sonunda camiye ulaşım sağlayabilir. İsfendiyar Bey Cami açık adresi şu şekilde;
Alacamescit Cami, Hepkebirler, Kömürpazarı Sk. No:23, 37100 Merkez/Kastamonu
