Abdurrahman Paşa Camii, Osmanlı klasik dönem mimari eserlerinden biridir. Kastamonu iline bağlı Tosya ilçesinde 1582 yılında inşa edilmiştir. Mimarlığını Mimar Sinan İstanbul'dan üstlenmiş, inşaatı talebeleri yerinde yürütmüştür. Caminin yapımında adı geçen Abdurrahman Paşa'nın kimliği tam olarak net değildir. Maraşlıdır ve bir devlet görevlisi olduğu sanılmaktadır.
1943 depreminde büyük ölçüde zarar görmüş ve daha sonra restore edilmiştir. 1917 yılında da onarıldığı bilinmektedir. Topografik konumu açısından çevreye hâkim bir noktada bulunan ve Mimar Sinan döneminin merkezî planlı camileri arasında yer alan yapının duvarları kesme taş ve tuğla ile örülmüş, üzeri dört yarım kubbe sistemiyle örtülmüştür. Simetrik planlanmadığı anlaşılan kuzey köşelerindeki küçük kubbelerin benzerleri güney kısmında yoktur. Beş kenarlı mihrap önü bölümü yarım kubbe boyunca dışa taşırılmıştır. Örtü sistemi, ikisi sekizgen ve bağımsız, ikisi duvara bitişik dört ayakla taşınmaktadır. Beş gözlü son cemaat yerinin kubbeleri sivri kemerler ve altı mermer sütun üzerine oturtulmuştur. Camiye kuzey ve batı cephelerinde yer alan iki kapıdan girilir. Mukarnas kavsaralı cümle kapısı üzerinde 992 (1584) tarihli inşa kitâbesi bulunmaktadır. Mermer mihrap nişi de kapı gibi mukarnas dolguludur. İç mekân çok sayıda pencereyle aydınlatılmış olup revzenlerle kalem işi süslemeler depremden sonra yapılan restorasyona aittir. Caminin kuzeybatı köşesindeki sekizgen kaide üzerinde yükselen minare, çokgen gövdeli eski minarenin depremde yıkılması üzerine restorasyon sırasında yapılmıştır.
Abdurrahman Paşa Camii’nde, Diyarbakır Fâtih Paşa, İstanbul Şehzade, Üsküdar Mihrimah Sultan ve Manisa Muradiye camilerinin örtü sistemleri tekrarlanmışsa da yapının planında, daha çok geç dönemde görülen dışa taşkın mihrap önü bölümüyle değişik bir uygulama gerçekleştirilmiştir.
ABDURRAHMAN PAŞA CAMİ'NE NASIL GİDİLİR
Kastamonu Tosya ilçesinde bulunan camiye ulaşmak isteyen kişiler için Kastamonu-Çankırı (D775) yolu güzergahında ilerleyip Tosya tabelaları takip edilerek Ilgaz Dağı yolu üzerinden Tosya ilçe merkezine geldikten sonra Hocafakı Mahallesi Yeni Cami Sokak üzerinde konumlanan camiye ulaşım sağlayabilir. Toplu taşıma araçlarıyala ise Tosya ilçesine kalkan şehir içi otobüsler kullanılmaktadır. Abdurrahman Paşa Cami açık adresi şu şekilde:
Hocafakı Mahallesi, Yeni Cami Sokak No:4, 37300 Tosya/Kastamonu
