Şeyh İsmail Rumi’nin babası “Çoban Ali” isimli bir zattır. O zamanlar vilayet olan Kastamonu’ya bağlı, Tosya ilçesinin bir köyü ve şimdi de Çankırı’nın Yapraklı İlçesi’nin bir beldesi olan İkizören (Bansa) beldesindendir. İkizören’de Kayabaşı oğlu sülalesi olarak anılmaktadır. Çoban Ali Yukarıöz’e (Yukarı Bağdiğin) iç güveysi olarak girer ve burada yerleşir. Bugün ikisi de belde olan bu yerler, Yapraklı’ya bağlıdır. Fakat döneminde Tosya’ya bağlı olduğu için, Şeyh İsmail Rumi’ye bazı kaynaklar Tosyalı diye yer vermektedir. Şeyh İsmail Rumi, Tosya'nın Bansa Köyü’nde doğmuş, medrese eğitimi alırken Halvetiyye Tarikatı Şeyhlerinden Ahmed Efendi'nin sohbetlerine katılmış bir bilgeydi. Abdülkādir-i Geylânî'nin mânevî işaretiyle Bağdat'a gitme kararı alarak yola çıkmış ve bu kararından sonra yaşamı büyük ölçüde tarikat faaliyetlerine adanmıştı. İstanbul'a yerleştikten sonra Sofular Camii'nde kısa bir süre kaldıktan sonra Tophane'de Hacı Pîrî adlı bir kişinin arazisi üzerinde bir tekke inşa ettirdi. Ardından Anadolu ve Rumeli'nin çeşitli şehirlerinde birçok tekke kurarak Kādiriyye tarikatının yayılmasına önemli katkılarda bulundu. Rumi, Osmanlı Döneminde yetişen velilerdendir. “Zamanındaki Kadiriye tarikatı büyüklerindendir.” İsmi İsmail olup, Rumi nisbesiyle meşhur olmuştur.
Tosya’da Hocaimat mahallesine yerleşmiştir. Bu mahallede bir camii ile bir hamam yapmaya karar vererek ise koyulur. Camii tamamlandıktan sonra hamamın yapımına başlanır. Komşulardan yardım ister. Fakat istediği yardımı göremez. Ama yapım isleri de aksamadan devam etmektedir. Ustaların aksama kadar harcadığı malzemenin yerine, sabaha kadar yenileri gelir. Bu durum halkın dikkatini çeker, gözlemeye başlarlar. Sazcağız ve Bayındır’da olduğu gibi onlar da gördükleri karşısında şaşırırlar. Yine malzemeyi geceleri geyikler taşıyordu. O’nun Evliyadan bir zat olduğunu anlarlar. Fakat yine de denemeye karar verir. Kendilerine Hızır’ı göstermesini isterler. Bir gün ustalar öğle yemeği yerken sırtında torbasıyla bir yolcu gelir. Buyur ederler. Nereden gelip, nereye gittiğini sorarlar. O’da “Cuma Namazı’nı Bağdat’ta kıldığını ve daha uğrayacağı yerler bulunduğunu söyler.” Aradan bir müddet geçince Şeyh İsmail Rumi’ye söz verdiği halde Hızır’ı kendilerine göstermediğini söylerler. O da “Siz tanımadınız amma o gelen yolcu Hızır’dı karşılığını verir. “Adamlar düşünürler. Öyle ya “Cuma’yı Bağdat’ta kıldım demişti. Hâlbuki namazdan çıkalı iki saat bile olmamıştı derler.
Şeyh İsmail Rumi 1631 (H.1041) yılında İstanbul’da vefat etti. İstanbul Tophane’deki dergâhının yanında defnedildi. Türbesi’nin üzeri açıktır. Sevenleri tarafından ziyaret edilip, manevi feyz ve bereketlerinden istifadeye çalışılmaktadır. Vefatından sonra damadı Şerif Şeyh Halil Efendi, makamına geçerek vazifesini devam ettirmiştir. Kadiriye Yolunun İsmailiye Kolu olan yolu, son devre kadar devam etti.
Tosya'da bulunan Şeyh İsmail Rumi caminin 400 seneye yakın bir tarihi olduğu düşünülmekte. Daha önce Kadiri Tekkesi olarak da kullanılan camiinin bakım ve dini hizmetleri yüzyıllarca Şeyh İsmail Rumi soyunun Tosya kolundan olan torunları tarafından yürütülmüştür. Camiinin çevresinde Şeyh İsmail Rumi'nin vekili Hz. Pir ve ailesinin, müridleri ve fıkıh alimlerinin türbeleri bulunmakta.
ŞEYH İSMAİL RUMİ CAMİ'NE NASIL GİDİLİR
Kastamonu Tosya ilçesini ziyaret etmek isteyen kişiler Kastamonu-Tosya (D775) yolu yönünde ilerleyerek Ilgaz Dağı istikametinde devam ettikten sonra Ilgaz Dağı geçidinden geçip Tosya tabelelarını takip ederek Tosya ilçe merkezinde bulunan Hocaimat Mahallesi üzerinden Maliki Sokak'ta konumlanan camiye ulaşım sağlayabilirler. Toplu taşıma araçlarıyla camiye gitmek isteyen kişler ise Kastamonu'dan kalkan Tosya minibüslerine binerek ulaşım sağlayabilirler. Şeyh İsmail Rumi Cami açık adresi şu şekilde:
Hocaimat Mahallesi, Maliki Sokak No:20, 37500 Tosya / Kastamonu
