Türkiye’de tütün ürünlerinin kullanımını azaltmaya yönelik yeni bir kanun teklifi için hazırlıklar sürüyor. Sağlık Bakanlığının yaklaşık bir yıldır üzerinde çalıştığı belirtilen düzenlemenin ekim ayında TBMM gündemine getirilmesi öngörülüyor.
Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi ve Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder, hazırlanan taslakta özellikle çocuklar ve gençlerin tütün ürünlerinden korunmasına yönelik dikkat çeken düzenlemelerin bulunduğunu açıkladı.
2015 sonrası doğanlara ömür boyu yasak
Taslağın en dikkat çeken maddelerinden biri, 1 Ocak 2015 ve sonrasında doğanlara tütün ürünlerinin satılmasının ve bu ürünlerin kullanılmasının yasaklanması.
Düzenlemenin yasalaşması halinde söz konusu yaş grubunun ilerleyen yıllarda da tütün ürünlerine erişiminin engellenmesi hedefleniyor. Ergüder, bu uygulamanın temel amacının çocukları ve gençleri tütün kullanımından korumak olduğunu belirtti.
Dünyada tütün kullanımına yönelik farklı modellerin uygulandığını ifade eden Ergüder, bazı ülkelerde gelecek nesillerin tütün ürünlerinden uzak tutulmasına yönelik benzer düzenlemelerin hayata geçirildiğini söyledi.
2040’tan sonra üretim ve satış da sona erebilir
Yeni taslakta yalnızca tüketicilere yönelik sınırlamalar değil, tütün sektörünün geleceğine ilişkin daha uzun vadeli bir hedef de bulunuyor.
Buna göre 2040 yılından itibaren Türkiye’de tütün ürünlerinin üretimi ve satışının tamamen yasaklanması öngörülüyor. Ergüder, bazı ülkelerin Türkiye’den daha erken tarihler için benzer hedefler açıkladığını belirterek İrlanda, İngiltere, Finlandiya ve Avustralya’yı örnek gösterdi.
Türkiye’de sigara satışları yükseldi
Düzenleme hazırlığının gündeme geldiği dönemde Türkiye’deki sigara satışlarına ilişkin veriler de dikkat çekiyor.
Ergüder’in verdiği bilgilere göre 2012 yılında yaklaşık 91 bin ton ve 4,5 milyar paket seviyesinde olan sigara satışı, 2025 yılında yaklaşık 160 bin tona ve 8 milyar pakete ulaştı.
Dünya genelinde ise yaklaşık 1,2 milyar kişinin sigara kullandığı, tütün kullanımına bağlı nedenlerle her yıl yaklaşık 7 milyon kişinin hayatını kaybettiği belirtildi.
Türkiye’de geçmiş yıllarda tütünle mücadele kapsamında önemli adımlar atıldığını hatırlatan Ergüder, 2003 yılında Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi’nin imzalandığını, 2008 yılında ise kapalı alanlarda sigara kullanımına yönelik yasağın yürürlüğe girdiğini ifade etti.
Kadınlar ve gençler için alarm veren tablo
Yeni düzenleme hazırlığının önemli gerekçelerinden biri olarak kadınlar ve gençlerdeki tütün kullanımı gösteriliyor.
Ergüder, son 10-15 yıllık süreçte kadınlarda sigara kullanımının belirgin biçimde yükseldiğini belirterek, kadınlarda sigara içme oranındaki artışın yüzde 40-50 civarında olduğunu söyledi.
Özellikle 15-24 yaş grubundaki kadınlarda kullanım oranının yüzde 90’ın üzerine çıktığını ifade eden Ergüder, çocukların ve kadınların korunmasına yönelik daha güçlü politikaların uygulanması gerektiğini dile getirdi.
Slim sigaralar kalkacak
Taslakta sigara paketlerinin görünümü ve ürünlerin satış biçimine yönelik yeni düzenlemeler de yer alıyor.
Standart paket uygulamasının hayata geçirilmesiyle birlikte ince sigaraların, diğer adıyla “slim” sigaraların piyasadan kaldırılması planlanıyor.
Ergüder, özellikle son yıllarda kadın tüketicilere yönelik pazarlama stratejilerinin bir parçası olarak ince sigaraların piyasaya sunulduğunu belirterek, standart paket uygulamasının bu ürünlerin ortadan kaldırılmasını sağlayacağını ifade etti.
Düzenlemenin bu yönüyle kadınların tütün ürünlerine yöneliminin azaltılmasına katkı sağlamasının hedeflendiği belirtildi.
Sigara paketlerine sağlık vergisi geliyor
Taslakta yer alan bir diğer düzenleme ise sigara paketlerine “sağlık vergisi” getirilmesi.
Ergüder, bu vergiyle elde edilecek gelirin ağırlıklı olarak koruyucu ve geliştirici sağlık hizmetlerine aktarılmasının planlandığını söyledi.
Sağlık Bakanlığının yeni dönemde özellikle çocuklar ve gençlerin korunmasına yönelik koruyucu sağlık çalışmalarına daha fazla ağırlık vermeyi hedeflediği belirtildi.
Lokanta, park ve bahçelerde yeni dönem
Yeni düzenlemenin sigara içme alanlarına ilişkin kapsamı da genişletiliyor.
Taslağa göre lokantaların hem açık hem de kapalı bölümlerinde sigara içilmesinin yasaklanması gündemde.
Parklar, bahçeler ve kamu binalarının bahçelerinde ise sigara içmek isteyenler için dışarıdan görünmeyecek şekilde özel alanların oluşturulması planlanıyor.
Böylece çocukların ve gençlerin sigara kullanımına tanık olmasının ve tütün kullanımının gündelik yaşam içerisinde normalleşmesinin önüne geçilmesi hedefleniyor.
18 yaş altına satışta kimlik doğrulama
Çocukların ve gençlerin tütün ürünlerine ulaşmasını engellemek amacıyla satışlarda kimlik doğrulama sisteminin güçlendirilmesi de taslakta yer alan düzenlemeler arasında.
Ergüder, özellikle kredi kartı kullanılarak 18 yaşından küçük kişilerin tütün ürünleri satın almasının kimlik doğrulama sistemiyle engellenmesinin hedeflendiğini belirtti.
Bu uygulamayla yaş sınırının yalnızca fiziksel satış noktalarında değil, ödeme aşamasında da kontrol edilmesi amaçlanıyor.
Türkiye’de akciğer kanseri yükü
Tütün kullanımının sağlık üzerindeki etkilerine ilişkin değerlendirmesinde Ergüder, Türkiye’de ciddi bir akciğer kanseri yükü bulunduğuna dikkat çekti.
Ergüder’in verdiği bilgiye göre her yıl yaklaşık 35 bin kişi, önlenebilir bir risk faktörü olan sigara kullanımına bağlı akciğer kanseri nedeniyle hayatını kaybediyor.
Tütün kullanımının azaltılmasının yalnızca bireysel sağlık açısından değil, koruyucu sağlık politikaları açısından da önem taşıdığı vurgulandı.
Düzenlemeye toplum desteği yüzde 90’ın üzerinde
Hazırlanan düzenlemenin toplumdaki karşılığına ilişkin de araştırma yapıldığı belirtildi.
Ergüder, Yeşilay tarafından yaklaşık 7 bin kişiyle gerçekleştirilen saha araştırmasında, yeni tütün kontrol düzenlemelerine yönelik desteğin yüzde 90’ın üzerinde olduğunu açıkladı.
Sigara kullananlar arasında da düzenlemelere desteğin yaklaşık yüzde 60 seviyesinde olduğu ifade edildi.
Yeni tütün düzenlemesinin ekim ayında TBMM’ye sunulması öngörülürken, taslakta yer alan maddelerin yasama sürecinde değişikliğe uğrayabileceği ve nihai düzenlemenin TBMM’deki görüşmelerin ardından şekilleneceği belirtiliyor.
