Kastamonu şehir merkezinde yer alan tarihi yapılardan biri olan Aycılar Camii , Aktekke Mahallesi’nde Ayıcılar Sokak ile Sarıkaya Sokak’ın kesiştiği noktada bulunmakta. Günümüzde “Ayıcılar” şeklinde telaffuz edilse de, tarihi kaynaklara göre caminin ve mahallenin doğru adı “Aycılar” olarak biliniyor. Aycılar Camii’nin bulunduğu mahalle geçmişte Aycılar Mahallesi olarak biliniyordu. Mahallenin de adını aldığı bu isim aslında oldukça ilginç bir geleneğe dayanıyor. İhsan Ozanoğlu’nun 1965 yılında yazmış olduğu “Kastamonu Halkiyat ve Harsiyat” adlı eserinde aktardığı bilgilere göre, Osmanlı döneminde Ramazan ayının başlangıcını ve bitişini belirlemek için yapılan hilalin gözlemlenmesi bu mahalleden yapılmaktaydı .O dönemde şehrin yüksek noktalarından biri olan ve bugün belediye binasının arkasında kalan tepede, Veli Efendi Camii civarında hilal gözlemleri yapılırdı. Ramazan’ın başladığını haber veren bu gözlemler sebebiyle bu mahalle halkı “ayı gözetleyenler” anlamına gelen Aycılar adıyla anılmaya başlandı. Zamanla halk arasında telaffuz değişerek “Ayıcılar” şeklinde söylenmeye başlamış olsa da, tarihi kaynaklar bu mahallenin gerçek adının Aycılar olduğunu bizlere göstermektedir. Aycılar Camii’nin kesin yapım tarihi bilinmemekle birlikte, 1689 tarihli Kastamonu Şeriye sicili kayıtlarında caminin varlığından söz edilmekte olup bu kayıtlar yapının en azından 17. yüzyılın sonlarında mevcut olduğunu ortaya koyuyor. Şeriye Sicilinde geçen “Kastamonu’da vâki Hacı Abdullah’ın bina eylediği mescid-i şerif. ” ifadesi, caminin Hacı Abdullah isimli bir hayırsever tarafından yaptırıldığını bizlere göstermektedir.
Aycılar Camii’nin mimarisinde Kastamonu’nun geleneksel yapı özellikleri ve Osmanlı mimarisi dikkat çekiyor. Caminin duvarları moloz taş kullanılarak, çatı ise ahşap iskelet üzerine kiremit kaplama şeklinde inşa edilmiştir. Yapıya dış kapıdan girildikten sonra merdivenle çıkılan ve sonradan eklendiği düşünülen ahşap bir bölüm bulunmakta. Bu bölüm,günümüzde son cemaat yeri olarak kullanılıyor. Caminin asıl ibadet mekânı olan harimin kısmı ise yaklaşık 7,70 x 7,90 metre ölçülerinde olup harimin döşemesi, tavanı ve minberi tamamen ahşap işçiliğiyle yapılmıştır. Mihrabın hücre kısmı alçı mukarnaslarla süslenmiş olup etrafı ise altın renginde bitkisel motiflerle bezenmiştir. Mihrabın üzerinde yer alan ayette ise Bakara Suresi’nin 144. Ayet-i Kerime’si: “Yüzünü göğe doğru çevirdiğini elbette görüyoruz. İşte şimdi seni kesin olarak memnun olacağın kıbleye döndürüyoruz. Artık yüzünü Mescid-i Harâm tarafına çevir.” yazmaktadır. Bu ayetin cami mimarisinde yer alması, caminin kıble yönünün önemini vurgulamak için kullanıldığının en önemli göstergesi niteliğini taşımaktadır. Aycılar Camii’nin haziresinde bulunan türbe de dikkat çeken tarihî unsurlar arasında yer almaktadır. Türbenin 1310 tarihli tamir kitabesinde, ise Kallâvî Kavuklu Şahide üstünde “Karabaş-ı Velî” ismi yer alıyor. Bu ismin, Halvetî tarikatının Şâbâniyye kolunun Karabaşiyye şubesinin pîri olarak bilinen Arapkirli Şeyh Ali Alâeddin Atvel Efendi ile bağlantılı olabileceği ifade ediliyor. Tasavvuf eğitimini Kastamonu’daki Şeyh Şâbân-ı Velî Dergâhı’nda tamamladıktan sonra 1662 yılında Kastamonu’dan ayrılan Şeyh Ali Alâeddin Atvel Efendi, yaklaşık on yıl boyunca Arap ülkelerinde seyahat ettikten sonra İstanbul’a giderek irşad faaliyetlerinde bulunmuştur.Hayatının son dönemlerini Medine ve Mısır’da geçiren Atvel Efendi, 1686 yılında Kahire yakınlarındaki Geylân köyünde vefat ettikten sonra burada defnedilmiştir. Tasavvuf, akaid ve tefsir alanlarında eserleri bulunan bu önemli şahsiyetin adı, Kastamonu’daki tasavvuf geleneğinin güçlü izlerinden biri olarak anılmaya günümüzde bile halen devam etmektedir. Yüzyıllardır Kastamonu’nun mahalle hayatına tanıklık eden Aycılar Camii, 2014 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restore edilmiştir. Restorasyon çalışmalarıyla birlikte caminin mimari dokusu korunmuş ve yeniden ibadet için hazır hale getirilmiştir. Günümüzde Vakıflar Genel Müdürlüğü mülkiyetinde bulunan cami, hem ibadet mekânı hem de Kastamonu’nun tarihî kimliğinin önemli bir parçası olarak varlığını sürdürmeye devam etmektedir.
AYCILAR CAMİ'NE NASIL GİDİLİR
Aycılar Cami Kastamonu şehir merkezi Aktekke Mahallesi'nde konumlanmaktadır. Şehir merkezinden özel araçlarla camiye ulaşmak isteyen kişiler şehrin ana caddelerinden olan Cumhuriyet Caddesi üzerinden ilerleyip yol üzerinde bulunan Kastamonu Defterdarlık binasını geçip Barbaros Sokak'a sapıldıktan sonra Kastamonu Belediye Binası'nın üstündeki yoldan Ayıcılar Sokak istikametinde ilerleyerek Sarıkaya Sokak ve Ayıcılar Sokak'ın bitişiğinde bulunan camiye ulaşım sağlayabilir. Toplu taşıma aracı kullanan kişiler ise yine ana cadde üzerinde bulunan duraklarda inerek Kastamonu Belediye Binası'nın hemen ilerisinde konumlanan camiye yürüme mesafesi süresinde ulaşım sağlayabilir. Aycılar Cami açık adresi şu şekilde;
Aycılar Cami, Aktekke, Ayıcılar Sk. No:17, 37200 Kastamonu/Merkez
