Hamza Ağa Camii, Candaroğulları Beyliği döneminde Kastamonu’da inşa edilmiş olup bugün hâlâ Vakıflar Genel Müdürlüğü mülkiyetinde bulunan önemli tarihî eserlerden biridir. İbadete açık olması, hem dinî hem de kültürel bir yaşam alanı olarak varlığını sürdürmesini sağlamaktadır. Kastamonu’nun tarihî mirasında önemli bir yeri bulunan bu cami, her yıl yerli ve yabancı ziyaretçilerin ilgisini çekmektedir. Hamza Ağa Camii, tarihî kimliği, ahşap mimarisi, ince işçiliği ve korunan özgün yapısıyla Kastamonu’nun kültürel dokusunun önemli parçalarından biri olan ve Candaroğulları döneminden beri ayakta kalan bu kıymetli eser, hem mimari hem de tarihî bakımdan kentin kimliğini yansıtmaya devam etmektedir. Kastamonu Akmescit Mahallesi Hamzaağa Sokak’ta konumlanan Hamza Ağa Camii, kentin tarihî dokusunu günümüze taşıyan en özel yapılardan biridir. Hicrî 850, miladî 1446 tarihli vakfiyede yer alan bilgiye göre cami, Candaroğlu İsmail Bey döneminde sarayda Haremağası olarak görev yapan Abdullah oğlu Hamza Ağa tarafından yaptırılmıştır. Bu yönüyle cami yalnızca bir ibadethane değil, aynı zamanda Candaroğulları’ndan günümüze kalan en önemli kültürel ve mimari miraslardan biri konumundadır. Caminin tarihi kimliğinin güçlü şekilde korunmuş olması, hem Kastamonu halkı hem de bölge kültürü açısından büyük bir bir önem taşımaktadır. Yüzyıllardır ibadete açık olması da bu ibadethanenin şehir yaşamıyla bağını hiç koparmadığının bizlere göstermektedir.
Hamza Ağa Camii mimari açıdan oldukça zengin bir yapıdır. Duvarları taş malzemeden inşa edilmiş olup sonradan eklendiği anlaşılan son cemaat yeri ile kuzey cephesi tamamen ahşaptandır. Son cemaat yerinde sağlı sollu iki ayrı oda bulunması, bu caminin dönemine göre işlevsel bir tasarımla yapıldığını gösterir. Tavan ve döşeme tamamen ahşaptan olduğundan bu durum caminin geleneksel Türk mimarisini güçlü biçimde yansıttığını ortaya koymaktadır.Caminin cümle kapısı ise taştan yapılmış kemerli bir girişe sahiptir. Yapıdaki taş ve ahşap bütünlüğü, Osmanlı öncesi ve erken Osmanlı mimarisinin bölgedeki nadir örneklerinden biri olarak dikkat çeker. Hamza Ağa Camii’ni öne çıkaran en dikkat çekici özelliklerden biri, harim bölümünde yer alan alçı mihraptır. Mihrap üzerinde arı peteğini andıran geometrik süslemeler bulunur ve bu süslemeler, dönemin estetik anlayışını yansıtan son derece değerli örneklerdir. Caminin ahşap minberi de ayrı bir sanat eseri niteliği taşımakta olup minber kapısı üzerinde Besmele ve “Allahü Teâlâ Kerim kitabında buyurdu ki” anlamına gelen Arapça kitabe, 1962 yılında Fehmi Özalp tarafından yazılmıştır. Bu özellik, yapının farklı dönemlerde de sanatkârane dokunuşlarla yaşatıldığını gösterir. Harimin girişindeki ahşap mahfil, caminin iç mekân düzenlemesine ayrı bir derinlik katmaktadır. Mahfilin ön kısmında görülen eski boya izleri, geçmişte burada detaylı süslemeler bulunduğuna işaret eder. Caminin en özgün mimari unsurlarından biri de mihrap üzerinde yer alan revzenli penceredir. Bu pencerede hicrî 1141 tarihi bulunur. Revzenli pencere formu, Anadolu’da bulunan camilerde nadir rastlanan bir tasarım olup yapıya özel bir görünüm sağlar. Minare, taş kaideli olup gövdesi tamamen ahşaptandır. Ahşap minare geleneği, özellikle Kastamonu ve bölgede bulunan eski camilerde kendini gösteren karakteristik bir özelliktir. Bu minare, yüzyıllardır ayakta kalmış ve bölgenin ahşap ustalığını gözler önüne sermiştir.
2007 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilmiş olan restorasyon çalışmalarında, yapının kaymasını önlemek amacıyla doğu cephesine üç adet beton payanda eklenerek bu durum engellenmiştir. Yapıya eklenen bu payandalar, caminin güvenli şekilde geleceğe taşınması için önemli bir çalışma olduğunu gözler önüne sermektedir.
HAMZA AĞA CAMİİ'NE NASIL GİDİLİR
Kastamonu şehir merkezinde yer alan Hamza Ağa Cami ''Yukarı Pazar Cami olarakta bilinmektedir. Camiye özel araçlarıyla ulaşmak isteyen kişiler Cumhuriyet Caddesi üzerinden ilerleyerek Şeyh Şaban-i Veli Caddesi veya Kale yönü istikametinde bulunan yolu takip ederek Akmescit Mahallesi sınırları içinde bulunan Mağara Önü Sokak'taki Hamza Ağa Camii'ne ulaşım sağlayabilirler. Toplu taşıma aracı kullanarak camiye ulaşmak isteyen ziyaretçiler ise ''Çarşı'' yazılı dolmuşlara bindikten sonra Akmescit Mahallesi veya camiye yakın duraklarda inerek Mağara Önü Sokak'ta bulunan camiye yürüme mesafesi sonunda ulaşım sağlayabilirler. Hamza Ağa Camii'nin açık adresi şu şekildedir;
Hamza Ağa Cami, Akmescit, Kuzu Sk. No:2, 37100 Kastamonu/Merkez
