ABD’de yaşayan Türk ressam Melikşah Soytürk, Hollandalı ressam Melchior Lorich tarafından 16. yüzyılda çizilen İstanbul panoramasını, yaklaşık iki yıllık titiz bir çalışmayla yeniden yorumladı. Orijinali 11,4 metre olan tarihi panorama, 1,5 katından fazla büyütülerek yaklaşık 19 metre uzunluğunda dev bir esere dönüştürüldü.
Tahrip olan bölümleri tarihsel ve akademik araştırmalarla yeniden tamamlanan 22 parçalık çalışma, Soytürk tarafından “dünyanın en büyük İstanbul şehir panoraması” olarak nitelendiriliyor.
Dev İstanbul panoraması ilk kez Chicago’da sergilendi
Yıllardır üzerinde çalışılan dev İstanbul panoraması, bu yıl üçüncüsü düzenlenen Chicago Türk Festivali’nde ilk kez sanatseverlerle buluştu.
Festivalde büyük ilgi gören eser, Türk ve Amerikalı ziyaretçilerin yanı sıra sanat çevrelerinin de dikkatini çekti. Ziyaretçiler, 16. yüzyıl İstanbul’unun mimari dokusunu ve tarihi ayrıntılarını yansıtan panoramayı yakından inceleme fırsatı buldu.
Eserin farklı şehirlerde ve etkinliklerde sergilenmesi için Soytürk’e çeşitli teklifler de geldi.
Başkonsolos Atatanır ve Çelik panoramayı inceledi
Chicago’daki lansmanın önemli ziyaretçileri arasında Chicago Başkonsolosu Tahir Bora Atatanır ile Başkonsolos Yardımcısı Aybike Çelik de yer aldı.
Atatanır ve Çelik, Soytürk’ün eserini birlikte ziyaret ederek dev panoramayı yakından inceledi. Sanatçıdan eserin hazırlanma süreci, yararlanılan tarihi kaynaklar ve zaman içerisinde tahrip olan bölümlerin nasıl yeniden tamamlandığı konusunda bilgi aldılar.
Başkonsolosluk yetkilileri, eserin büyüklüğü ve ayrıntılarının yanı sıra 16. yüzyıl İstanbul’unu günümüze taşıyan niteliğinden etkilendi.
Soytürk ise esere gösterilen ilgiden duyduğu memnuniyeti dile getirerek çalışmasının Türk tarihinin ve kültürünün ABD’de tanıtılması açısından önemli bir sanat projesi olduğunu ifade etti.
11,4 metrelik panorama 19 metreye çıktı
Soytürk’ün çalışmasının temelini, 1555-1559 yıllarında Kanuni Sultan Süleyman döneminde İstanbul’a gelen Hollandalı ressam Melchior Lorich’in panoraması oluşturuyor.
Bugün Hollanda’daki Leiden Üniversitesi Kütüphanesi’nde korunan orijinal panorama, yüzyıllar içerisinde önemli ölçüde zarar gördü. Eserin kopyasını üniversite yetkililerinden temin eden Soytürk, yaklaşık altı aylık akademik araştırmanın ardından çizim çalışmalarına başladı.
22 parçadan oluşan yeni çalışma, tarihi ayrıntıların daha net görülebilmesi amacıyla orijinalinden 1,5 katından fazla büyütüldü.
Kaybolan tarihi ayrıntılar tek tek yeniden çizildi
Soytürk, çalışmasında yalnızca panoramayı büyütmekle kalmadı. Zaman içerisinde tahrip olan ve görselliğini kaybeden bölümleri de tarihsel veriler ışığında yeniden oluşturdu.
Ayasofya, Süleymaniye Camisi, İstanbul surları, Tekfur Sarayı, Kız Kulesi ve Haliç çevresi gibi dönemin önemli yapıları üzerinde ayrıntılı çalışmalar yapan sanatçı, 16. yüzyıl İstanbul silüetini mümkün olduğunca aslına uygun biçimde yeniden ortaya koydu.
Soytürk, çalışmasının yalnızca bir sanat eseri olmadığını, aynı zamanda dönemin İstanbul’una ilişkin önemli bir görsel belge niteliği taşıdığını belirterek, “İstanbul tarihinin eksik parçalarını tamamladım.” dedi.
Panoramda Kanuni döneminin izleri
Dev panorama, 16. yüzyıl İstanbul’unun mimari yapısının yanı sıra dönemin sosyal ve diplomatik hayatına ilişkin dikkat çekici ayrıntılar da barındırıyor.
Süleymaniye Külliyesi’nin panoramanın merkezinde yer almasının, dönemin padişahı Kanuni Sultan Süleyman’ın izni ve desteğine işaret ettiğini belirten Soytürk, Kız Kulesi ve çevresinin de dönemin görüntüsüne sadık kalınarak yeniden çizildiğini ifade ediyor.
Panoramaya göre İstanbul surlarının fetih sonrasında onarıldığı, Bizans döneminden kalan bazı yapıların ise Osmanlı döneminde restore edilerek kullanılmaya devam ettiği görülüyor.
Soytürk ayrıca Lorich’in Galata bölgesinde resim yapan kendisini de çizdiğini, yanında bulunan ve fiziksel özellikleriyle dikkat çeken kişinin ise dönemin ünlü minyatür sanatçısı Matrakçı Nasuh olma ihtimalinin yüksek olduğunu belirtiyor.
“Cemali” tekniğiyle hayat buldu
Panoramanın orijinali mürekkep ve sulu boya tekniğiyle hazırlanırken Soytürk, kendi eserinde ağırlıklı olarak mürekkep tekniğini kullandı.
İstanbul’da bulunduğu yıllarda Devlet Sanatçısı Cemal Akyıldız’dan öğrendiği mürekkep tekniğini bu çalışmasına taşıyan Soytürk, hocasına duyduğu saygının ifadesi olarak kullandığı yönteme “Cemali” adını verdi.
Sanatçı, “Cemali” tekniğini yaşatmayı ve Cemal Akyıldız’ın sanat anlayışını uluslararası sanat çevrelerine taşımayı hedefliyor.
Sırada Eyüp ve Eyüp Sultan bölümü var
Dev İstanbul panoramasının henüz tamamlanmamış son bölümünün Eyüp ve Eyüp Sultan çevresini gösteren kısım olduğunu belirten Soytürk, bu bölümü de tamamlayarak esere son şeklini vermeyi planlıyor.
Çalışmanın tamamlanmasının ardından ilk olarak New York’ta sergilenmesi hedefleniyor. Soytürk daha sonra eserin Türkiye’de, ilgili kurumların desteğiyle kalıcı bir mekânda sanatseverlerle buluşturulmasını istiyor.
Sanatçının hedefleri arasında eseri dünyanın önemli sanat merkezlerinde sergilemek ve uygun koşulların oluşması halinde Birleşmiş Milletler Genel Merkezi gibi uluslararası temsil gücü yüksek mekânlarda sanatseverlerin karşısına çıkarmak da bulunuyor.
Kastamonu’dan ABD’ye uzanan sanat hikâyesi
New York’ta uzun yıllardır sanat çalışmalarını sürdüren Kastamonu doğumlu Melikşah Soytürk, özellikle tarihi İstanbul ve Türk mimarisini konu alan karakalem ve mürekkep çalışmalarıyla tanınıyor.
Daha önce “Medeniyetin Başkenti İstanbul” adlı çalışmasını Avrupa ve ABD’de çeşitli sergilerde sanatseverlerle buluşturan Soytürk’ün eserlerinde tarihi Türk evleri, sokaklar, çeşmeler, hanlar, hamamlar, külliyeler, kuş evleri ve Osmanlı dönemine ait birçok mimari ve kültürel unsur öne çıkıyor.
ABD’de yaşayan Türk çocuklarına gönüllü resim dersleri de veren Soytürk, sanatını Türk kültürünü gelecek nesillere aktarmanın önemli araçlarından biri olarak görüyor.
“Bu eser Türk tarihinin dünyaya tanıtılmasına katkı sağlayacak”
Yaklaşık iki yıllık emeğin ürünü olan dev İstanbul panoramasının ABD ve Avrupa’nın önemli sanat merkezlerinde sergilenebilmesi için organizasyon ve finansman desteğine ihtiyaç duyulduğunu belirten Soytürk, Türk-Amerikan toplumu, sanat kurumları ve ilgili kuruluşlara destek çağrısında bulundu.
Soytürk’ün hedefi, Chicago’da sanatseverlerle buluşan dev İstanbul panoramasını tamamlayarak önce New York’ta, ardından Türkiye ve dünyanın önemli sanat merkezlerinde sergilemek.
Kastamonu’dan ABD’ye uzanan bu sanat yolculuğunda Soytürk, yüzyıllar önce çizilen İstanbul’u yeniden yorumlayarak Türk tarihinin önemli bir bölümünü dev bir sanat eseriyle günümüze taşıyor.
