Kastamonu'nun Merkez ilçesindeki Kasaba köyünde bulunan ve “Çivisiz Cami” olarak bilinen Mahmut Bey Camii, 2023 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne girmesinin ardından bilimsel ve koruma odaklı çalışmaların merkezine alındı. Kastamonu Müze Müdürlüğü koordinesinde, Prof. Dr. Anar Azizsoy’un akademik danışmanlığında yürütülen arkeolojik kazılarda, camiye yaklaşık 50 metre mesafedeki ve aynı döneme tarihlenen hamam başta olmak üzere, çevredeki 14. yüzyıl Türk yerleşimine ait yapı izlerinin ortaya çıkarılması hedeflenirken, kazıların tamamlanmasıyla restorasyon sürecine geçildi.
14. yüzyıldaki Türk yerleşiminin ortaya çıkartılması planlanıyor
1930'lu yıllara kadar kullanılan tarihi hamamın daha sonra samanlık olarak kullanılması ve defineciler tarafından bir bölümü tahrip edilmesine rağmen kazı çalışmasıyla bölümleri tespit edildi. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünce çalışmaları devam eden tarihi hamamın restore edilmesiyle ve diğer yapılarında gün yüzüne çıkartılmasıyla İsmailbey Külliyesine benzerlik gösteren Kasaba Köyü Mahmut Bey Camii bölgesinin 14. yüzyıldaki Türk yerleşiminin de ortaya çıkartılması planlanıyor.
Bu kapsamda Prof. Dr. Anar Azizsoy, Kastamonu Kent Tarihi Müzesi tarafından düzenlenen Bilim Günlerine katıldı. Azizsoy, "Kastamonu'da Türk Dönemi Araştırmaları: Bulgular, Tespitler, Görüler" isimli sunumuyla katılımcılara bilgiler verdi.
"Ağlı, Seydiler, Devrekani ve bu yılda Küre'de çalıştık, 4 yıldır ilçeleri tarıyoruz"
Yürütülen kazı ve restorasyon çalışmalarıyla ilgili bilgiler veren Prof. Dr. Anar Azizsoy, "Kültür ve Turizm Bakanlığı Müzeler Genel Müdürlüğünden almış olduğumuz izin doğrultusunda 2022 yılında kırsala yönelik araştırmayla başladık. İlk olarak Araç ile başladık. Biz, taşınmaz kültür varlıklarının hem tanımlamasını hem tespitini hem belgelenmesini hem incelemesini yapıyoruz. 129 köyde 45 gün kadar yapmış olduğumuz araştırmada çok sayıda esere ulaştık. Bu eserlerin ister istemez başına anıtsal nitelikli olmaları yönünden camiler çekiyordu. Sonraki aşamalarda da Ağlı, Seydiler, Devrekani ve bu yılda Küre'de çalıştık. 4 yıldır ilçeleri tarıyoruz" dedi.
Geçen yıl kurtarma kazılarında Kasaba köyündeki hamamda çalışma yürüttüklerini söyleyen Prof. Dr. Anar Azizsoy, "Zaman zaman biz öğrencilerle gezi düzenliyoruz. Mahmut Bey Cami çevresine yönelik gezi düzenlerken hamamı gördük. Bu şekilde hamamı fark ettik. Mahmut Bey Camisi, 2014 yılında UNESCO geçici miras listesine alınıp 2023 yılında UNESCO Dünya Miras Listesine dahil edilmesiyle birlikte ülkemizde 5 ahşap camilerden bir tanesidir. Bu yönüyle kesinlikle önemlidir. Çünkü çok minik tarihte diye nitelendirebileceğimiz özelliklerini koruyarak günümüze ulaşmıştır. Sadece tek yapı ölçeğinde olmaması gerektiğinden hareketle bir çevresine yönelik arkeolojik araştırma yapma ihtiyacı duyduk. Öncelikle hamamdan başlamak gerekiyordu. Hatta zaman zaman hamamın tarihlendirilmesi ile ilgili genç döneme ait olma ihtimali konuları da geçiyordu. Biz de bu yüzden dolayı önce çalışmalaya hamamda başladık. Doğrudan Kasaba köyünün bir hanedan mensubiyeti ile birlikte en azından kent hüviyetini kazanma olayını gerçekleştirdiği dönem sanırım Candaroğulları dönemi olsa gerek. Çünkü yer üstündeki somut kültür varlığı Candaroğulları Mahmut Bey ile birlikte, şehzade tabii bey olmadı. Fakat öyle bir cami inşa ettiriliyor ki bilindiği gibi birinci dereceden bani sıfatıyla beyler, sultanlar, hükümdarlar, bu kent otoritelerini ölümsüzleştirecek nitelikte camiye eş değer yapı inşa ettirmiş" diye konuştu.
Hamamın kazısını tamamladıklarını söyleyen Azizsoy, "2 tane yan yana halvet hücresinden ibaret. 1930'lu yıllara kadar kullanılıyormuş. 30'lu yıllardan sonra terk edilince çeşitli amaçlarla kullanılmış, samanlık olarak kullanılmış. Bakımsızlıktan hamam tahrip olmuş. Zemin yok, zemine ulaşamadık. Zeminin ahşap olma ihtimali var ama nihayetinde yine zeminin olması lazım ama net olarak hamamın bölümlerini ortaya çıkardık" şeklinde konuştu.
Kastamonu İl Özel İdaresi tarafından hamamın restorasyonuna başlanacağı haberini aldıklarını belirten Azizsoy, "Bizde bunun üzerine hamamın bölümlerini net olarak ortaya koyalım. Bunun üzerine restorasyon yapılsın ve böylelikle izin verildi bakanlığımız tarafından ve bu mekanlar böylece ortaya çıkarıldı. Restorasyon projesi öncesinde bizler yaptığımız kazı çalışmasıyla hamamın bölümlerini netleştirmiş olduk. Hamamın bacalarının içerisinde bir şey bulunabilir mi diye kasıtlı olarak tahrip edilmiş. Artık bu çok doğal geliyor" ifadelerini kullandı.
"Bakanlıktan restorasyon için söz aldık"
Programın açılışında konuşan Kastamonu Kent Müzesi Müdürü Arkeolog Dr. Murat Karasalihoğlu ise "Kastamonu Türk kültürü içerisinde gerçekten müstesna bir yere sahip ve bu müstesna yer genelde yapı bazında mimarlar, mimarlık tarihi ve sanat dersleri tarafından tekil olarak incelenmiştir. Ama Anar hocamız ilin bütün ilçelerini kapsayan çok kapsamlı bir yüzey araştırmayla açıkçası yerleşim dokusundan sivil mimariye, kırsal mimariye, anıtsal mimariye kadar birçok unsuru bir arada toplayan bir ilki yapmaktadır ve gerçekten çok kapsamlı bir çalışma yapmaktadır hocamız. Bu çalışmalarında özellikle son dönemdeki Kasaba köyü kazıları çok önemli. Çünkü UNESCO Dünya Kültür Mirasına girmiş olan Mahmut Bey Camisi arkeolojik kazılarla daha çok bilinir olması sadece oradaki dini yapılar değil, yerleşkenin Türk tarihi açısından özellikle de mevcutlar ürünü erken Türk tarihi açısından özelliklerinin görülmesi açısından çok büyük bir önem arz etmektedir" diye konuştu.
Restorasyon çalışmalarıyla ilgili bir ir soru üzerine bilgilendirmede bulunan Kastamonu İl Kültür ve Turizm Müdürü Kerem Seven de, Kültür ve Turizm Bakanlığından restorasyon çalışmalarıyla ilgili gerekli çalışmaların yürütüldüğünü ve yakın zamanda restorasyona başlayacaklarını belirterek, "Bakanlıktan restorasyon sözünü aldık, inşallah yakın zamanda başlayacağız" şeklinde konuştu.
