Kastamonu merkezinin ismi için en güçlü teoriler, bölgenin savunma kalesi kimliğine vurgu yapıyor. Hitit metinlerinde geçen Gas-tummanna ismiyle başlayan bu serüven, Bizans döneminde Komninos hanedanına atıfla Kastra Komnen (Komnenosların Kalesi) olarak şekillenmiş görünüyor.
Sahil Hattında Antik Esintiler
Kastamonu’nun Karadeniz’e açılan kapıları olan sahil ilçeleri, isimlerinde yoğun bir Grek ve Roma etkisi taşıyor:
-İnebolu: Tarihte Abonutechos olarak bilinen ilçe, daha sonra "İyon Şehri" anlamına gelen Ionopolis ismini almıştır.
-Cide: Antik dönem kaynaklarında Aycelos olarak anılmaktadır.
-Abana: Bölgenin en eski yerleşimlerinden biri olarak Aeginetes adıyla tarih sayfalarında yer bulur.
-Çatalzeytin: Tarihsel olarak Kinolis ismiyle bilinmektedir.
İç Kesimlerde Türk-İslam ve Yerel Kültürün İzleri
İç ilçelere doğru ilerledikçe isimler hem yerel ağızların hem de Türk yerleşim kültürünün izlerini taşıyor:
-Devrekani: Selçuklu ve Osmanlı dönemindeki Devlethanı isminden evrilmiştir.
-Küre: Maden ocaklarıyla ünlü olan ilçe, geçmişte Küre-i Nühas (Bakır Küresi) olarak anılmaktaydı.
-Taşköprü: Belki de bölgenin en bilinen antik kenti olan Pompeiopolis, bugünkü Taşköprü’nün temellerini oluşturur.
Kastamonu İlçe İsimleri Tam Liste
Tarihsel tahminlere ve kayıtlara dayanarak derlenen eski isimler tablosu:
|
Güncel İsim |
Bilinen En Eski / Tahmini İsim |
Tarihsel/Dilsel Köken |
|
Abana |
Aeginetes |
Grek/Antik Dönem |
|
Ağlı |
Ağulu |
Türkçe/Yerel |
|
Araç |
Timanidis |
Antik Anadolu/Hitit |
|
Azdavay |
Asduadzadzin / Azadawa |
Ermenice/Yerel |
|
Bozkurt |
Pazaryeri |
Türkçe |
|
Cide |
Aycelos |
Grek/Antik Dönem |
|
Çatalzeytin |
Kinolis |
Antik Dönem |
|
Daday |
Tatay |
Yerel/Antik |
|
Devrekani |
Devlethanı |
Selçuklu/Osmanlı |
|
Doğanyurt |
Gereas / Hoşalay |
Grek/Yerel |
|
Hanönü |
Gökçeağaç |
Türkçe |
|
İhsangazi |
Mergüze / Afşar |
Yerel/Türkmen |
|
Pınarbaşı |
Erkemle / Çamkışla |
Yerel/Türkçe |
|
Seydiler |
Seydiyan |
Türkçe |
|
Şenpazar |
Kuztekke / Şehribani |
Türkçe/Farsça |
|
Tosya |
Zoaka / Doccia |
Prehistorik/Bizans |
Tarih Meraklıları İçin Not
Bu isimlerin bir kısmının kesin tarihi kayıtlara dayandığını, bir kısmının ise dillerin evrimi ve bölgedeki sözlü gelenekler üzerinden yapılan etimolojik tahminler olduğu belirtiliyor. Kastamonu’nun bu zengin isimlendirme kültürü, bölgenin medeniyetlerin geçiş noktasında olduğunun en büyük kanıtı.



