Jeomorfoloji Derneği'nin bilimsel koordinasyonu, Kastamonu Üniversitesi'nin ev sahipliği, Kastamonu Valiliği'nin, Kastamonu Belediyesi'nin ve diğer ilgili kurum ve kuruluşların destek ve katkıları ile Kastamonu Üniversitesi Sezai Karakoç Salonu’nda yapılacak çalıştay öncesinde Kastamonu’nun su potansiyeliyle ilgili gerçekleştirilecek toplantı öncesi yeni yapımına başlanan Kırık Barajı ile Kastamonu’nun su ihtiyacını karşılayan Karaçomak Barajı’nda yerinde incelemelerde bulunuldu.
Düzenlenen inceleme gezisine, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi ve Jeomorfoloji Derneği Başkanı Prof. Dr. Hüseyin Turoğlu, Akdeniz Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Tuncer Demir, Kastamonu Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Coğrafya Bölüm Başkanı Prof. Dr. Ekrem Mutlu, CHP Belediye Meclis Üyesi Nedim Duman, Belediye Su ve Kanalizasyon İşleri (KASKİ) Müdürü Ahmet Gölge ile İstanbul Üniversitesi ve Kastamonu Üniversitesi’nden akademisyenler ve öğrenciler katıldı.
“Barajdaki su seviyesi beklenenin altında”
İnceleme gezisi sonrasında konuşan İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi ve Jeomorfoloji Derneği Başkanı Prof. Dr. Hüseyin Turoğlu, barajlardaki su seviyesinin mevcut mevsim şartlarına göre beklenen seviyede olmadığını söyledi.
Turoğlu, “Şu anda Mayıs ayının başındayız. Mayıs ayı genelde ülkemizde kar erimelerinin çok hızlandığı bir dönemdir. Çevrede kar örtüsü yok. O zaman buraya nereden gelecek su? Yağışlarla. Son zamanlardaki yağışlarla. Ancak birkaç aydan bu yana buranın suyunun yükselmesi gerekirdi. Beklenen şey buydu. Ama barajdaki su seviyesi bunu göstermiyor. Bu durum bir şeylerin beklenenin dışında geliştiğine ve negatif bilanço olduğuna işaret ediyor” dedi.
“Giden su, gelen sudan fazla”
Barajların su bilançosunun dikkatle hesaplanması gerektiğini ifade eden Turoğlu, kullanılan suyun yanı sıra buharlaşma ve yeraltına sızan suyun da hesaba katılması gerektiğini belirtti.
Prof. Dr. Turoğlu, “Giden su sadece şehir merkezine verilen su değildir. İnfiltrasyonla akiferlere giden suyu ve buharlaşmayla atmosfere karışan suyu da hesaba katmanız gerekir. Bu üçlü arasında bir dengeleşme yapılır. Esas amaç ihtiyaç duyduğumuz suyun burada depolanmış olmasıdır. Pozitif bilanço olursa su ihtiyacımız karşılanır. Negatif bilanço olursa giden su gelen sudan fazla demektir” ifadelerini kullandı.
“Hem taşkını önlemek hem de su depolamak gerekiyor”
Karaçomak Barajı’nın sadece içme suyu değil taşkın kontrolü açısından da önemli olduğunu belirten Turoğlu, iki amaç arasında hassas bir denge kurulması gerektiğini söyledi.
Turoğlu, “Şehir merkezini taşkından koruyabilmek için gelen suyun burada tutulması gerekiyor. Ama diğer taraftan da yaz aylarında kullanılmak üzere suyu depolamak zorundasınız. Bir taraftan barajın dolmasına ihtiyaç var, diğer taraftan da sele karşı belirli ölçüde boş tutulması gerekiyor. Bu çok ince hesap gerektiriyor” diye konuştu.
“İklim değişikliği su yönetimini doğrudan etkiliyor”
Yağış rejimindeki değişimlerin barajların geleceğini doğrudan etkilediğini ifade eden Turoğlu, kar yağışlarının azalmasının ve sıcaklıkların artmasının ciddi risk oluşturduğunu dile getirdi.
Prof. Dr. Hüseyin Turoğlu, “Yağışın zamanı değişiyor, türü değişiyor, frekansı değişiyor. Kar yağışının yerde kalma süresi azalıyor. Sıcaklıklar yükseliyor. Bu da buharlaşmayı artırıyor. Sadece su yüzeyindeki buharlaşma değil, havzadaki evapotranspirasyonu da düşünmek gerekiyor. Doğal sistemlerle oluşan su kayıpları beklenenden çok daha fazla olabiliyor” dedi.
“Yüzeysel akış barajın ömrünü kısaltıyor”
Barajlarda siltasyon riskine de dikkat çeken Turoğlu, yüzeysel akışla taşınan materyallerin zamanla baraj hacmini azalttığını söyledi.
Turoğlu, “Yüzeysel akışla gelen su organik ve inorganik materyal bakımından zengindir. Bu materyaller zamanla dibe çöker ve siltasyona neden olur. Böylece barajın hacmi azalır, ömrü kısalır. Kar erime sularının infiltrasyonuyla beslenen barajlarda ise bu risk daha düşüktür” şeklinde konuştu.
“Bilimsel çalışmanın amacı havza yönetimine katkı sunmak”
Akdeniz Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Tuncer Demir ise çalışmanın temel amacının akarsu havzası yönetimini bilimsel açıdan değerlendirmek olduğunu söyledi.
Demir, “Burada bulunmamızın temel sebebi bilimsel anlamda Akarsu Havzası Yönetiminin jeomorfoloji perspektifinde ele alınmasıdır. Bu etkinliğin iki ayağı var. Birisi yarın yapılacak paneller ve sunumlar, diğeri ise saha uygulamalarıdır. Temel hedefimiz Kastamonu ili ve ilçeleriyle ilişkili akarsu havza yönetimini jeomorfoloji ve fiziki coğrafya perspektifiyle ele alıp tartışmaktır” dedi.
“Birçok üniversiteden akademisyen katılıyor”
Çalışmaya Türkiye’nin farklı üniversitelerinden akademisyen ve öğrencilerin katıldığını belirten Demir, saha çalışmalarının farklı bölgelerde devam edeceğini kaydetti.
Demir, “İstanbul Üniversitesi’nden 35 lisans ve lisansüstü öğrencimiz var. Ankara Üniversitesi’nden yaklaşık 30 öğrenci katılıyor. Ayrıca Balıkesir, Antalya, Fırat, Karabük ve diğer üniversitelerden akademisyenler de yarınki toplantılarda yer alacak. Sabah Kınık Havzası ile başladık, şu anda Karaçomak Havzası’ndayız. Öğleden sonra Gökırmak Havzası’nda çalışmalarımız sürecek. Sonraki günlerde Bozkurt, Abana ve İnebolu ilçelerinde saha uygulamaları yapılacak” ifadelerini kullandı.
“Kastamonu su sorunlarına çözüm üretmek istiyoruz”
Kastamonu Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Coğrafya Bölüm Başkanı Prof. Dr. Ekrem Mutlu da çalıştayın üniversitenin 20’nci kuruluş yılı etkinlikleri kapsamında düzenlendiğini belirtti.
Mutlu, “Bu çalıştayımızı Kastamonu’da gerçekleştiriyoruz. 17 farklı üniversiteden akademisyen hocalarımız katılıyor. Bu toplantıyı Kastamonu’nun su sorunlarına ve havzadaki problemlere çözüm üretmek amacıyla gerçekleştiriyoruz. Bu konuda Türkiye’de uzman sayılabilecek isimlerin büyük bölümü burada bulunuyor. Çok önemli bir bilimsel toplantı gerçekleştiriyoruz. Desteklerinden dolayı Kastamonu Valiliği’ne ve Kastamonu Belediyesi’ne teşekkür ediyoruz” dedi.
